Shafrani dhe diabeti: çka thonë studimet dhe çka duhet të dish

Shafrani nuk e zëvendëson asnjë terapi për diabetin, as insulinën, as tabletat, as dietën. Disa studime të vogla klinike, me rreth 30 mg ekstrakt në ditë për 8–12 javë, sugjerojnë ulje të lehtë të sheqerit në gjak esëll dhe të HbA1c te persona me diabet të tipit 2, po grupet ishin të vogla dhe rezultatet nuk janë vërtetuar në studime të mëdha. Lajmi i mirë praktik është më i thjeshtë: një çaj shafrani pa sheqer nuk ka karbohidrate dhe mund ta zëvendësojë një pije të ëmbël në mbrëmje. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Çka kanë gjetur studimet

Interesi për shafranin dhe sheqerin në gjak vjen nga antioksidantët e tij, sidomos krocina dhe krocetina, që në laborator tregojnë efekte mbi mënyrën si qelizat e përdorin glukozën. Nga laboratori te njeriu rruga është e gjatë, dhe deri tani është kaluar vetëm pjesa e parë.

Studimet klinike që ekzistojnë kanë disa tipare të përbashkëta:

• Pjesëmarrës me diabet të tipit 2, zakonisht disa dhjetëra, që vazhdonin terapinë e tyre normale.
• Ekstrakt shafrani në kapsula, më shpesh 30 mg në ditë ose 15 mg dy herë, krahasuar me placebo.
• Kohëzgjatje 8–12 javë.
• Rezultatet: ulje e lehtë e glukozës esëll dhe e HbA1c në disa studime, asnjë ndryshim domethënës në të tjera.

Përmbledhjet e këtyre studimeve arrijnë në të njëjtin përfundim: efekti duket i vogël dhe i mundshëm, po provat janë me cilësi të ulët deri mesatare dhe duhen studime më të mëdha. Asnjë nga këto studime nuk ua ka hequr ilaçin pjesëmarrësve; shafrani ishte gjithmonë shtesë.

Çka nuk dihet

Lista e asaj që nuk dihet është më e gjatë se lista e asaj që dihet:

• A vlen efekti për çajin me fije, apo vetëm për ekstraktin e përqendruar? Studimet janë me kapsula.
• A zgjat efekti pas 3 muajsh? Askush s'e ka matur.
• A ndihmon te diabeti i tipit 1? Nuk ka studime, dhe aty insulina është e pazëvendësueshme.
• A ndërvepron me tabletat për sheqerin? Teorikisht, dy gjëra që e ulin sheqerin mund ta ulin më shumë se ç'duhet.
• Cila është doza e duhur? 30 mg është sasia më e përdorur, jo sasia e provuar si optimale.

Kur dikush thotë se shafrani e rregullon sheqerin, pyete: në cilën sasi, për sa kohë dhe krahasuar me çka? Zakonisht përgjigja mungon.

Rreziku i vërtetë: jo shafrani, po zëvendësimi

Në praktikë rreziku nuk vjen nga 3–4 fije në filxhan. Vjen nga dy gabime njerëzore:

1. Dikush lexon për efektin dhe e ul vetë dozën e ilaçit ose e ndërpret. Kjo është e rrezikshme dhe asnjë studim nuk e mbështet.
2. Dikush e pi çajin me dy lugë sheqer ose me një lugë të madhe mjaltë, se është i shëndetshëm, dhe fut 15–20 gram karbohidrate që nuk i ka llogaritur.

Nëse merr insulinë ose tableta që e ulin sheqerin, thuaji mjekut se pi çaj shafrani çdo ditë. Me shumë gjasë do të thotë se s'ka problem, po nëse ndonjëherë vëren shenja të sheqerit të ulët (dridhje, djersë të ftohta, marramendje) pas çajit, mat sheqerin dhe lajmëroje.

Si ta pish çajin e shafranit nëse ke diabet

Rregullat janë të thjeshta dhe vlejnë për çdo pije të mbrëmjes:

• 3–4 fije në 200 ml ujë të nxehtë, jo të valuar, 8–10 minuta. Shiko si përgatitet.
• Pa sheqer. Aroma e shafranit është e mjaftueshme; hidhërimi i lehtë zhduket pas 2–3 filxhanëve të parë kur mësohesh.
• Pa mjaltë, ose me shumë pak dhe të llogaritur. Një lugë gjelle mjaltë ka rreth 17 gram karbohidrate.
• Mund t'i shtosh limon, kanellë ose xhenxhefil për shije, pa karbohidrate të matshme.
• Mos i kalo 5–8 fije në ditë; më shumë nuk jep asgjë. Detaje te sa shafran në ditë.
• Mat sheqerin si zakonisht; nëse vëren ndonjë ndryshim të vazhdueshëm, ia trego mjekut.

Krahasimi i pijeve të mbrëmjes

Këtu shafrani fiton jo për ndonjë efekt te sheqeri, po sepse është pije me shije të plotë pa asgjë brenda:

Pija (200 ml)	Karbohidrate afërsisht	Kafeinë
Lëng frutash i paketuar	20–25 g	Jo
Pije e gazuar e ëmbël	20–22 g	Ndonjëherë
Kafe me 2 lugë sheqer dhe qumësht	12–15 g	Po
Çaj i zi me 1 lugë sheqer	4–5 g	Po
Çaj shafrani pa sheqer	0 g	Jo

Zëvendësimi i një pijeje të ëmbël në mbrëmje me çaj shafrani heq 15–25 gram karbohidrate në ditë, dhe kjo është më e matshme se çdo efekt i supozuar i fijeve.

Kur të flasësh me mjekun

Fol me mjekun para se ta bësh zakon nëse:

• Merr insulinë ose ilaçe që mund të shkaktojnë sheqer të ulët.
• Ke diabet të tipit 1.
• Je shtatzënë me diabet gestacional; shiko shafrani në shtatzëni.
• Mendon të marrësh kapsula ekstrakti në vend të çajit.
• Ke sëmundje të veshkave si pasojë e diabetit.

Në të gjitha rastet e tjera, një filxhan çaj shafrani pa sheqer në mbrëmje është një zgjedhje e arsyeshme që e diskuton me mjekun në vizitën e radhës, jo urgjentisht.

Fakte të shpejta

• Doza e përdorur në studime: rreth 30 mg ekstrakt në ditë, afërsisht 5–8 fije.
• Kohëzgjatja e studimeve: 8–12 javë, me disa dhjetëra pjesëmarrës me diabet të tipit 2.
• Në asnjë studim shafrani nuk e ka zëvendësuar ilaçin; ishte gjithmonë shtesë.
• Çaj shafrani pa sheqer: 0 gram karbohidrate; me një lugë gjelle mjaltë: rreth 17 gram.
• Një filxhan me 3–4 fije përmban rreth 15–25 mg shafran.
• 1 gram = 150–200 fije = 50–60 filxhanë, rreth dy muaj për një filxhan në ditë.

Pyetje të shpeshta

A mund të pinë diabetikët çaj shafrani?

Po, në përgjithësi, pa sheqer dhe pa mjaltë, me 3–4 fije për filxhan. Lajmëroje mjekun që e pi çdo ditë, sidomos nëse merr insulinë.

A e ul shafrani sheqerin në gjak?

Studime të vogla sugjerojnë ulje të lehtë, po provat janë paraprake dhe efekti, nëse ekziston, është i vogël. Nuk mjafton për të zëvendësuar asgjë nga terapia.

A mund t'i shtoj mjaltë çajit nëse kam diabet?

Mjalti është sheqer, rreth 17 gram karbohidrate për lugë gjelle. Nëse mjeku ta lejon, përdor shumë pak; ndryshe pije pa asgjë, shafrani ka aromë të mjaftueshme.

A mund ta ndërpres ilaçin nëse pi shafran?

Jo. Asnjë studim nuk e mbështet këtë dhe ndërprerja e terapisë është e rrezikshme. Çdo ndryshim bëhet vetëm me mjekun.

Nëse do ta provosh si pije mbrëmjeje pa sheqer, 1 gram të mjafton për rreth dy muaj dhe kushton 15 €, plus 2 € transport që është i njëjtë në tërë Kosovën. Shiko çmimet ose Porosit në Messenger; e paguan te postieri ai që e pranon pakon.