Shafrani në shtatzëni: pse rekomandohet kujdes

Në shtatzëni rekomandohet kujdes me shafranin, sidomos në tremujorin e parë. Sasitë e vogla që përdoren në gatim, disa fije në një tigan rizoto për tërë familjen, zakonisht konsiderohen të pranueshme, ndërsa doza të larta, të matura me gram, tradicionalisht lidhen me stimulimin e mitrës dhe nuk duhen marrë. Një çaj me 3–4 fije është sasi e vogël, po vendimin merre bashkë me gjinekologun tënd, jo me internetin. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Pse është shafrani temë e ndjeshme në shtatzëni

Shafrani ka një histori të gjatë në mjekësinë popullore të Lindjes së Mesme dhe të Ballkanit, dhe në atë histori ka dy përdorime që bien ndesh me njëri-tjetrin. Nga njëra anë, gratë shtatzëna e përdornin në ushqim dhe në çaj me sasi të vogla, si erëz. Nga ana tjetër, dozat e larta, disa gram përnjëherë, përmenden si mjet për t'i nxitur kontraksionet, dhe pikërisht kjo është arsyeja e kujdesit.

Shkenca moderne nuk e ka studiuar shafranin te gratë shtatzëna aq sa duhet, sepse askush nuk bën eksperimente me shtatzëna. Kur nuk ka të dhëna të mira, mjekët zgjedhin anën e sigurt dhe thonë: sasi të vogla, ose fare, dhe vetëm pas bisedës.

Sasi e vogël dhe dozë e lartë: ku është vija

Ndryshimi mes disa fijeve dhe disa gramëve është më i madh nga sa tingëllon. Një fije peshon afërsisht 5–7 mg; 1 gram ka 150–200 fije.

Përdorimi	Sasia për person	Vlerësimi i përgjithshëm
Rizoto ose ëmbëlsirë për familjen	Nën 1 fije për porcion	Zakonisht i pranueshëm
Një filxhan çaj	3–4 fije (15–25 mg)	Sasi e vogël; pyet gjinekologun
Çaj çdo ditë, disa filxhanë	10 e më shumë fije në ditë	Mos e bëj pa mjek
Doza të larta	1 gram e më shumë	Shmang plotësisht gjatë shtatzënisë
Kapsula ekstrakti	E përqendruar, e pakrahasueshme me fije	Vetëm me mjek

Vija praktike: gjithçka që e ha me familjen si erëz është në anën e sigurt; gjithçka që e merr për efekt në sasi më të madhe është në anën ku duhet mjeku.

Tremujori i parë, i dyti dhe i treti

Këshilla ndryshon pak sipas fazës. Një ndarje e thjeshtë që përdoret shpesh është kjo:

• Tremujori i parë (javët 1–12): koha më e ndjeshme për çdo substancë. Shumica e këshillave thonë ta shmangësh çajin e shafranit krejt dhe ta ruash vetëm gatimin.
• Tremujori i dytë: sasitë e gatimit vazhdojnë; për çaj herë pas here disa mjekë japin leje, të tjerë jo. Pyet.
• Tremujori i tretë: në disa tradita çaji i shafranit pihej në javët e fundit, po kjo ka kuptim vetëm me mbikëqyrje mjekësore, jo në shtëpi sipas gjyshes.

Nëse ke pasur abort spontan, gjakderdhje ose shtatzëni me rrezik, kufiri ynë i sinqertë është ky: mos e prek shafranin fare pa mjek, as për gatim me sasi më të mëdha se zakonisht.

Gjidhënia

Për periudhën e gjidhënies nuk ka të dhëna të mjaftueshme. Sasitë e gatimit zakonisht nuk shihen si problem, sepse sasia që kalon te qumështi është e papërfillshme. Për çaj të përditshëm, pyete mjekun ose pediatrin, sidomos në muajt e parë kur foshnja është krejt e varur nga qumështi.

Disa nëna e raportojnë se shafrani i jep qumështit një aromë të lehtë. Nëse foshnja e refuzon gjirin pas një filxhani, ndaloje; kjo është shenjë e mjaftueshme.

Çka thonë traditat dhe çka thotë kujdesi modern

Në traditën persiane dhe indiane, qumështi i ngrohtë me 2–3 fije shafran u jepej shtatzënave në muajt e fundit, me besimin se qetëson dhe se fëmija del me ngjyrë të bukur. Kjo e fundit është besim popullor pa asnjë bazë; ngjyra e lëkurës nuk ndryshon me erëza. Në Kosovë tradita është më e zbehtë, po disa gjyshe e mbanin shafranin për çaj të lehtë pas lindjes.

Kujdesi modern e sheh çështjen ndryshe: nuk ka prova për dëm me sasi të vogla, po as prova për siguri, dhe në shtatzëni barra e provës është më e rëndë. Prandaj përgjigja e sinqertë nuk është po ose jo, po pak, dhe me mjek.

Çka të bësh praktikisht

• Vazhdo ta përdorësh në gatim si gjithmonë: rizoto, sutlijash, ëmbëlsira, me disa fije për tepsi.
• Mos e fillo çajin e shafranit si zakon të ri pikërisht gjatë shtatzënisë; prit.
• Nëse e ke pirë para shtatzënisë dhe do ta vazhdosh, çoje pyetjen te gjinekologu në vizitën e parë.
• Mos merr kurrë kapsula ekstrakti, çajra për shtatzëna me përzierje të panjohura ose doza të mëdha.
• Nëse vëren dhimbje barku, shtrëngime ose gjakderdhje pas shafranit, ndaloje dhe shko te mjeku.
• Blej vetëm fije të plota, të verifikuara, që ta dish saktë sa po merr; pluhuri mund të përmbajë bimë të tjera. Shiko si e kontrollon.

Fakte të shpejta

• Një fije shafran peshon afërsisht 5–7 mg; 1 gram = 150–200 fije.
• Sasia e gatimit për person është zakonisht nën 1 fije.
• Një filxhan çaj ka 3–4 fije, rreth 15–25 mg.
• Dozat që tradicionalisht lidhen me stimulimin e mitrës maten me gram, jo me fije.
• Tremujori i parë, 12 javët e para, është periudha ku shumica e këshillave thonë ta shmangësh çajin krejt.
• Nuk ka studime të mjaftueshme te shtatzënat, prandaj rregulli është kujdesi.

Pyetje të shpeshta

A mund të ha ushqim me shafran gjatë shtatzënisë?

Sasitë e gatimit, disa fije për një tepsi, zakonisht konsiderohen të pranueshme. Nëse ke pasur komplikime ose je në tremujorin e parë, pyete gjinekologun.

Pse thuhet që shafrani mund ta stimulojë mitrën?

Kjo vjen nga përdorimi tradicional i dozave të larta, disa gram, dhe nga vëzhgime të hershme. Nuk ka të bëjë me disa fije në çaj, po është arsyeja pse mjekët këshillojnë kujdes dhe pse dozat e larta shmangen plotësisht.

A mund të pi çaj shafrani gjatë gjidhënies?

Nuk ka të dhëna të mjaftueshme. Sasitë e vogla në ushqim zakonisht nuk shihen si problem, po për çaj të përditshëm pyete mjekun ose pediatrin.

Në cilin tremujor duhet më shumë kujdes?

Në të parin. Shumica e këshillave rekomandojnë ta shmangësh krejt në 12 javët e para dhe ta ruash vetëm për gatim më vonë, sipas mendimit të mjekut.

Nëse dikush në familje pret fëmijë dhe ti do t'i dhurosh shafran, jepja për gatim dhe thuaji të pyesë mjekun për çajin. Fijet tona vijnë të peshuara në gram, kështu që sasia dihet gjithmonë. Shiko çmimet, lexo efektet anësore të shafranit dhe, kur të jesh gati, Porosit në Messenger; transporti kushton 2 € kudo në Kosovë dhe i shtohet çmimit, kurse pagesën e bën te postieri ai që e pranon pakon.