A mund të pinë fëmijët çaj shafrani?

Fëmijët mbi 3 vjeç mund të pinë herë pas here një çaj shafrani shumë të lehtë, me 1 fije në një filxhan të vogël, nëse pediatri nuk ka kundërshtim. Për foshnjat nën 1 vjeç përgjigja jonë është jo pa pediatër, edhe pse gjyshet tona ua fërkonin mishrat e dhëmbëve me shafran. Nuk ka studime të mjaftueshme te fëmijët, prandaj kujdesi vjen para traditës. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Çka bënin gjyshet: shafrani për dhëmbët

Në shumë familje kosovare dhe shqiptare, shafrani ishte mjeti i gjyshes për foshnjat kur u dilnin dhëmbët. Praktika ishte e thjeshtë: një fije e njomur në ujë ose në qumësht fërkohej lehtë mbi mishrat e dhëmbëve, ose 1–2 fije hidheshin në qumështin e ngrohtë të mbrëmjes që fëmija të flinte më qetë. E njëjta traditë gjendet në Iran dhe në Indi, ku qumështi me shafran u jepet fëmijëve që në moshë të hershme.

Ka arsye pse tradita mbijetoi: shafrani ka aromë të ngrohtë, ngjyrë të bukur dhe njihej si erëz e shtrenjtë, e mirë. Po asnjë nga këto nuk është provë se ndihmon te dhëmbët. Fëmija qetësohej ndoshta nga qumështi i ngrohtë, nga fërkimi i mishrave ose thjesht nga vëmendja e nënës.

Pse kujdesi modern është më i rreptë

Ka tri arsye pse pediatrit sot janë më të kujdesshëm se gjyshet:

1. Nuk ka studime te fëmijët. Pothuajse gjithçka që dihet për shafranin vjen nga studime të vogla te të rriturit, me ekstrakt të standardizuar. Te fëmijët nuk ka doza të vërtetuara.
2. Pesha e trupit. Një foshnjë 8 kg merr nga 1 fije një sasi relative 8–10 herë më të madhe se një i rritur 75 kg nga e njëjta fije.
3. Alergjitë. Te foshnjat çdo ushqim i ri futet një nga një, dhe shafrani nuk bën përjashtim. Reagimet janë të rralla, po foshnja nuk mund ta thotë se i kruhet fyti.

Kësaj i shtohet një arsye praktike: shafrani i tregut nuk është gjithmonë shafran. Pluhuri i lirë shpesh ka ngjyrues ose bimë të tjera, dhe një foshnje nuk i jep asgjë që s'e di saktë çka është. Shiko si e kontrollon vetë.

Sipas moshës: rregulli i thjeshtë

Ky nuk është udhëzim mjekësor, po rregulli praktik që ne ua themi prindërve që na pyesin:

Mosha	Çaj shafrani	Në ushqim (rizoto, sutlijash)	Kush vendos
Nën 1 vjeç	Jo	Vetëm gjurmë në ushqimin familjar, nëse pediatri e lejon	Pediatri
1–3 vjeç	Jo si zakon; ndonjë lugë nga çaji i prindit	Po, sasi normale familjare	Pediatri
3–10 vjeç	1 fije në 150 ml, jo çdo ditë	Po	Prindi, pas një konsulte
Mbi 10 vjeç	2 fije, herë pas here	Po	Prindi

Vër re dallimin mes çajit dhe ushqimit. Në një tigan rizoto për 6 veta me 8–10 fije, një fëmijë merr më pak se 2 fije, të shpërndara në oriz, dhe kjo është mënyra më e natyrshme që fëmijët ta njohin shafranin.

Sa fije dhe si përgatitet për fëmijë

Nëse pediatri ka thënë po dhe fëmija është mbi 3 vjeç, përgatitja ndryshon nga ajo e të rriturve:

• 1 fije (jo 3–4) në 150 ml ujë të nxehtë, jo të valuar.
• Lëre 5–6 minuta, jo 10; ngjyra do të dalë e zbehtë, dhe kjo është në rregull.
• Lëre të ftohet deri në temperaturën që fëmija e pi pa u djegur.
• Pa sheqer, ose me shumë pak mjaltë vetëm pas moshës 1 vjeç.
• Jo çdo ditë; 1–2 herë në javë mjafton për ritualin.

Fëmijëve më shumë u pëlqen ngjyra e artë sesa shija; mos u habit nëse e pinë gjysmën dhe e lënë. Udhëzimet e plota për të rriturit i ke te si përgatitet.

Shenjat që duhet të ndalosh

Ndaloje menjëherë dhe fol me pediatrin nëse pas çajit ose ushqimit me shafran vëren:

• Skuqje rreth gojës, në fytyrë ose në trup.
• Kruarje: fëmija fut duart në gojë më shumë se zakonisht ose qan pa arsye.
• Të vjella ose bark të prishur brenda pak orësh.
• Përgjumje të pazakontë ose, e kundërta, shqetësim gjatë natës.
• Çdo shenjë vështirësie në frymëmarrje: kjo është urgjencë, jo pyetje.

Në praktikë këto janë të rralla, po rregulli i ushqimit të ri, vëzhgo 24 orë, vlen për shafranin si për çdo gjë tjetër.

Mjalti, sheqeri dhe gabimet e tjera

Gabimi më i shpeshtë nuk është shafrani, po ajo që i shtohet. Sipas udhëzimeve pediatrike, mjalti nuk u jepet fëmijëve nën 1 vjeç. Sheqeri në çaj çdo mbrëmje është problem për dhëmbët, pikërisht ata dhëmbë që gjyshja donte t'i ndihmonte.

Gabimi i dytë është mendimi se më shumë bën më mirë. Një prind me qëllim të mirë hedh 5 fije që të ketë efekt, dhe fëmija e refuzon nga hidhërimi ose i vjen keq. Sasia e fëmijës është 1 fije, pikë.

Gabimi i tretë është ta përdorësh shafranin në vend të vizitës te mjeku kur fëmija ka temperaturë, dhimbje ose nuk fle prej ditësh. Shafrani është erëz me aromë të bukur, jo zgjidhje.

Fakte të shpejta

• Sasia për fëmijë mbi 3 vjeç: 1 fije në 150 ml, jo çdo ditë.
• Sasia e të rriturit është 3–4 fije; për fëmijë është 3–4 herë më pak.
• Nën 1 vjeç: jo çaj shafrani pa pediatër; jo mjaltë fare.
• Në një tigan rizoto për 6 veta me 8–10 fije, fëmija merr nën 2 fije.
• Një foshnjë 8 kg merr nga 1 fije sasi relative rreth 8–10 herë më të madhe se një i rritur.
• Pas çdo ushqimi të ri, vëzhgo 24 orë.

Pyetje të shpeshta

A mund t'i jap foshnjës shafran për dhëmbët?

Jo pa pyetur pediatrin. Tradita ekziston, po nuk ka studime te foshnjat, dhe një fije e fërkuar mbi mishrat e dhëmbëve s'ka ndonjë efekt të provuar; pediatri ka mënyra më të sigurta.

Nga cila moshë mund të pijë fëmija çaj shafrani?

Si rregull praktik, pas moshës 3 vjeç, me 1 fije në një filxhan të vogël dhe jo çdo ditë. Para kësaj, vetëm nëse pediatri thotë po.

Sa fije për një fëmijë?

1 fije, dhe jo më shumë se 2, në 150 ml ujë të nxehtë. Fëmijët janë më të vegjël, kështu që sasia e të rriturve (3–4 fije) është shumë.

A mund t'ia shtoj mjaltë?

Pas moshës 1 vjeç po, shumë pak. Nën 1 vjeç mjalti nuk u jepet foshnjave sipas udhëzimeve pediatrike.

Nëse do ta futësh shafranin në shtëpi për tërë familjen, fillo me rizoton ose sutlijashin, jo me çajin e fëmijës. Shafrani ynë vjen me fije të plota, i peshuar në gram, që ta dish saktë sa po përdor. Shiko çmimet, lexo shafrani në mjekësinë popullore shqiptare dhe, kur të jesh gati, Porosit në Messenger; transporti është 2 € mbi çmim dhe e paguan te postieri ai që e pranon pakon, kudo në Kosovë.