Shafrani dhe humori: pse e quajnë 'erëza e gëzimit'

Shafrani quhet "erëza e gëzimit" sepse në disa studime të vogla klinike, njerëzit që morën rreth 30 mg shafran në ditë për 6–8 javë raportuan humor më të mirë se grupi i krahasimit. Mekanizmi i supozuar lidhet me serotoninën, po provat janë të kufizuara: grupe të vogla, kohë e shkurtër dhe shafran në kapsula, jo në çaj. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Nga vjen emri "erëza e gëzimit"

Emri është shumë më i vjetër se studimet. Në Persi dhe në Lindjen e Mesme shafrani tradicionalisht përdoret për "ta hapur zemrën", dhe ekziston një thënie e vjetër se kush ha shumë shafran, qesh pa arsye. Në Evropën mesjetare mjekët e kohës e shkruanin nëpër receta kundër melankolisë.

Këto s'janë prova, janë traditë. Po është interesante që tradita dhe hulumtimi modern kanë hyrë në të njëjtën derë: te humori. Prandaj emri ka mbetur dhe prandaj kjo është fusha ku shafrani është studiuar më shumë se kudo tjetër.

Çka kanë matur studimet realisht

Studimet klinike për shafranin dhe humorin ndjekin pak a shumë të njëjtin model:

• Pjesëmarrës: zakonisht disa dhjetëra persona, jo qindra.
• Doza: rreth 30 mg në ditë, si kapsulë me pluhur stigmash të thara ose ekstrakt të standardizuar.
• Kohëzgjatja: më së shpeshti 6–8 javë.
• Matja: pyetësorë të humorit, të plotësuar para dhe pas.
• Krahasimi: placebo, ose në disa raste një ilaç standard.

Rezultati i përsëritur: grupi me shafran raportoi përmirësim më të madh se grupi me placebo. Kjo tingëllon fort, prandaj duhet lexuar me kujdes pjesa për kufijtë më poshtë.

Mekanizmi i supozuar dhe ku mbarojnë provat

Hipoteza kryesore është se krocina dhe safranali ndikojnë në mënyrën si qelizat e trurit e rimarrin serotoninën, në parim ngjashëm me disa ilaçe për humorin, po shumë më dobët. Kjo është parë kryesisht në laborator dhe në studime me kafshë.

Te njeriu mekanizmi nuk është vërtetuar. Është e mundur që një pjesë e efektit të vijë nga antioksidantët, nga rituali i përditshëm ose thjesht nga pritshmëria. Askush s'e ka ndarë ende saktë sa i takon secilës.

Dhe ja pse themi "sugjerojnë" dhe jo "vërtetojnë":

Kufiri	Pse ka rëndësi
Grupe të vogla	Me 40 persona rastësia luan rol të madh
Kohë e shkurtër	S'dihet çka ndodh pas 6 muajsh apo një viti
Pak grupe të pavarura	Duhen përsëritje nga hulumtues të tjerë
Kapsula, jo çaj	Çaji nxjerr më pak dhe nuk është i standardizuar
Humor i ulët i lehtë deri mesatar	Rastet e rënda nuk janë studiuar kështu

Asnjë nga këto nuk e bën shafranin të pavlefshëm. Thjesht e vendos aty ku i takon: një shtesë e këndshme në ditë, jo një zgjidhje.

Çaj apo kapsulë: sa fije janë 30 mg

Klientët na pyesin shpesh sa fije duhen që t'i afrohesh sasisë së studimeve. Llogaria është e thjeshtë: 1 gram ka 150–200 fije, pra një fije peshon afërsisht 5–7 mg.

• 30 mg i bie 5–6 fije në ditë.
• Një filxhan çaj me 3–4 fije ka afërsisht 15–25 mg.
• Dy filxhanë në ditë të afrojnë te sasia e studimeve, po çaji nxjerr vetëm një pjesë të përbërësve.

Ne rekomandojmë 3–4 fije për filxhan dhe jo më shumë: mbi këtë çaji del i hidhur dhe nuk ka prova se ndihmon më tepër. Për kufirin e sipërm lexo sa shafran në ditë, dhe për mënyrën e përgatitjes si përgatitet çaji.

Kur ta pyesësh mjekun dhe si ta provosh

Ka tri situata ku çaji i shafranit s'duhet të jetë hapi i parë:

1. Nëse humori i ulët zgjat mbi dy javë dhe të prish gjumin, punën apo marrëdhëniet. Kjo është punë për mjekun, jo për një filxhan.
2. Nëse merr ilaçe për humorin. Shafrani mund të ndërveprojë me to; mos e shto pa e pyetur mjekun.
3. Nëse je shtatzënë ose gjidhënëse. Sasi më të mëdha se ato të ushqimit nuk rekomandohen.

Për të gjithë të tjerët, një filxhan në mbrëmje është sasi e vogël dhe e zakonshme. Si ritual kundër stresit të ditës e kemi përshkruar te shafrani dhe stresi.

Gabimi më i shpeshtë te ata që e provojnë është pritshmëria e gabuar. Njerëzit e pinë një javë, s'ndiejnë ndonjë "gëzim" dhe e lënë. Studimet matin ndryshime pas 6–8 javësh, jo pas 6 ditësh.

Nëse do ta provosh si duhet: 3–4 fije, ujë i nxehtë jo i valuar, 8–10 minuta, çdo mbrëmje për të paktën një muaj. Mbaje si ritual, jo si ilaç. Nëse pas një muaji të pëlqen shija dhe momenti, vazhdo; nëse jo, ke humbur gjysmë grami dhe ke fituar një përgjigje.

Fakte të shpejta

• Doza në studime: rreth 30 mg shafran në ditë, afërsisht 5–6 fije.
• Kohëzgjatja tipike e studimeve: 6–8 javë.
• Pjesëmarrës për studim: zakonisht disa dhjetëra.
• Një filxhan çaj me 3–4 fije: afërsisht 15–25 mg shafran.
• 1 gram = 150–200 fije = 50–60 filxhanë çaj.
• Kafeinë në çajin e shafranit: 0 mg.

Pyetje të shpeshta

A e përmirëson shafrani humorin?

Studime të vogla klinike sugjerojnë një përmirësim të lehtë me rreth 30 mg në ditë për disa javë. Provat janë të kufizuara. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Pse i thonë shafranit 'erëza e gëzimit'?

Nga tradita persiane dhe mesjetare, ku shafrani përdorej për "ta hapur zemrën" dhe kundër melankolisë. Studimet moderne e kanë ndjekur të njëjtën fije.

Sa fije shafran në ditë për humorin?

Sasia e studimeve, 30 mg, i bie 5–6 fije. Ne rekomandojmë 3–4 fije për filxhan; më shumë e bën çajin të hidhur dhe s'ka prova që ndihmon më tepër.

A mund ta pi shafranin bashkë me ilaçet për humorin?

Jo pa e pyetur mjekun. Shafrani mund të ndërveprojë me këto ilaçe dhe mjeku duhet ta dijë çka merr.

Pas sa kohësh pritet ndonjë ndryshim?

Në studime ndryshimet maten pas 6–8 javësh me përdorim çdo ditë. Mos prit efekt nga filxhani i parë.

Për një muaj provë të mjafton 1 gram fije të kuqe për 15 €, plus 2 € transport në tërë Kosovën, pra 17 € te dera, dhe e paguan te postieri ai që e pranon pakon. Shiko çmimet ose shkruaj direkt: Porosit në Messenger.