Shafrani dhe kujtesa: çka dihet realisht dhe çka jo

Për shafranin dhe kujtesën ekzistojnë disa studime të vogla klinike, zakonisht me rreth 30 mg ekstrakt shafrani në ditë për 12–22 javë, që sugjerojnë përmirësime të lehta në disa teste të kujtesës te persona të moshuar me harresë të lehtë. Provat janë paraprake: grupe prej disa dhjetëra vetësh, kohë e shkurtër dhe ekstrakt i standardizuar, jo çaj me fije. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Pse lidhet fare shafrani me kujtesën

Fijet e kuqe të shafranit përmbajnë krocinë, krocetinë dhe safranal, tri përbërës që studiohen si antioksidantë. Në laborator këto përbërës janë testuar mbi qeliza nervore dhe janë vërejtur shenja mbrojtjeje nga stresi oksidativ. Kjo është pikënisja e interesit shkencor, por një provë në epruvetë nuk është e njëjta gjë me një efekt te njeriu.

Ka edhe një anë tradicionale. Në mjekësinë e vjetër persiane shafrani përdorej tradicionalisht si pije për mendjen dhe humorin, dhe edhe sot disa e raportojnë se një filxhan në mbrëmje u jep ndjesi qartësie. Kjo është përvojë personale, jo provë.

Për përbërësit dhe rolin e secilit kemi shkruar veçmas te antioksidantët e shafranit.

Çka tregojnë studimet e vogla

Tabela më poshtë përmbledh atë që dihet, pa emra dhe pa numra të fryrë. Të gjitha studimet janë të vogla dhe të shkurtra.

Kush u studiua	Sasia	Kohëzgjatja	Çka u vërejt
Të moshuar me harresë të lehtë	rreth 30 mg ekstrakt në ditë	rreth 16 javë	Rezultate pak më të mira në teste kujtese krahasuar me placebo
Të moshuar me harresë të moderuar	rreth 30 mg ekstrakt në ditë	rreth 22 javë	Rezultate të ngjashme me grupin krahasues, në një grup shumë të vogël
Të rritur të shëndoshë	–	–	Pothuajse nuk ka të dhëna

Dy gjëra bien në sy menjëherë. E para, gjithçka është matur me ekstrakt të standardizuar në kapsula, jo me çaj. E dyta, ndryshimet e raportuara janë të vogla dhe të matura me teste, jo me ndjesi.

Çka nuk dihet ende

Këtu duhet të jemi të qartë, sepse në internet lexon gjithfarë premtimesh.

• Nuk ka studime të mëdha, shumëvjeçare, që ta konfirmojnë efektin.
• Nuk dihet nëse çaji me 3–4 fije jep ndonjë efekt të krahasueshëm me 30 mg ekstrakt.
• Nuk ka prova se shafrani e ndihmon kujtesën e një personi të shëndoshë 25 ose 40 vjeç.
• Nuk dihet çka ndodh pas ndërprerjes.

Kur diçka nuk dihet, e themi hapur. Kjo është arsyeja pse blogu ynë nuk të thotë kurrë se shafrani do ta ndryshojë jetën.

Çaji me fije nuk është ekstrakt

Ka një llogari të thjeshtë që ia vlen ta dish. Një gram shafran ka afërsisht 150–200 fije, pra një fije peshon rreth 5–7 mg. Tri deri katër fije në filxhan janë afërsisht 15–25 mg fije të thata, dhe në ujë kalon vetëm një pjesë e përbërësve. Ekstrakti i studimeve është i përqendruar dhe i standardizuar; çaji është infuzion i lehtë.

Kjo nuk e bën çajin të pavlerë. Thjesht e vendos në vendin e vet: një pije e ngrohtë, pa kafeinë, me aromë të veçantë, që shumë njerëz e pinë në mbrëmje për qetësi dhe shije, jo si terapi. Pritjet e drejta e bëjnë përvojën më të mirë.

Si ta pish nëse dëshiron ta provosh

Nëse të intereson ta provosh për vete, mënyra më e thjeshtë është kjo:

1. Vendos 3–4 fije në filxhan.
2. Hidh ujë të nxehtë, jo të valuar, sepse uji i valuar e dëmton aromën.
3. Prite 8–10 minuta; ngjyra e artë-portokalli del ngadalë.
4. Pije një herë në ditë, zakonisht në mbrëmje.
5. Mbaje zakonin 4–6 javë dhe vëre vetë si ndihesh.

Udhëzuesin e plotë e gjen te si përgatitet çaji. Mos i shto më shumë fije me idenë se më shumë është më mirë: çaji del i hidhur dhe s'fiton asgjë.

Një fjalë edhe për kujdesin. Nëse merr ilaçe për kujtesën, për humorin, hollues gjaku ose për presionin, pyete mjekun para se ta bësh çajin e shafranit zakon të përditshëm. E njëjta gjë vlen në shtatzëni. Dhe nëse harresa është bërë e shpeshtë dhe të shqetëson ty ose familjen, kjo është arsye për vizitë te mjeku, jo për një çaj. Për ndërveprimet kemi shkruar te shafrani dhe ilaçet.

Fakte të shpejta

• Studimet e kujtesës përdorin rreth 30 mg ekstrakt shafrani në ditë.
• Kohëzgjatja e tyre është 12–22 javë, me grupe të vogla.
• 1 gram shafran ka afërsisht 150–200 fije dhe del për 50–60 filxhanë çaj.
• Një filxhan përgatitet me 3–4 fije për 8–10 minuta.
• Çaji i shafranit nuk ka kafeinë.
• Te ne 1 gram kushton 15 €, plus 2 € transport në tërë Kosovën, pra 17 € te dera.

Pyetje të shpeshta

A e përmirëson shafrani kujtesën?

Disa studime të vogla klinike me rreth 30 mg ekstrakt shafrani në ditë sugjerojnë përmirësime të lehta në teste kujtese te të moshuar me harresë të lehtë. Provat janë paraprake dhe nuk vlejnë për të gjithë. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Sa fije shafran duhen për efektin që përshkruajnë studimet?

Studimet përdorin ekstrakt të standardizuar, jo çaj, kështu që nuk ka një numër fijesh që e riprodhon saktë atë. Për çaj mjaftojnë 3–4 fije në filxhan, që janë afërsisht 15–25 mg fije të thata.

A mund ta pi çajin e shafranit çdo ditë për kujtesën?

Një filxhan në ditë me 3–4 fije është sasi e zakonshme dhe e arsyeshme për shumicën e të rriturve të shëndoshë. Nëse merr ilaçe ose ke ndonjë sëmundje, pyet mjekun para se ta bësh zakon.

Kapsula apo çaj shafrani për kujtesën?

Kapsulat me ekstrakt janë ato që janë testuar në studime, ndërsa çaji me fije është përdorim tradicional me sasi më të vogla. Çaji ka avantazhin që e sheh fijen dhe e verifikon vetë cilësinë.

Nëse do ta provosh çajin e shafranit me pritje të arsyeshme, 1 gram të del për afro dy muaj me nga një filxhan në ditë. Çmimet i sheh te çmimi, fijet i peshojmë me peshore 0.01 g, dërgesa arrin brenda 24 orëve dhe e paguan te postieri ai që e pranon pakon. Porosit në Messenger dhe na shkruaj nëse ke ndonjë pyetje para se të porosisësh.