Si ta dallosh shafranin e vërtetë nga i falsifikuari: 5 teste në shtëpi

Shafranin e vërtetë e dallon nga i falsifikuari me pesë teste që i bën në shtëpi për më pak se 20 minuta: testi i ujit, forma e fijes, aroma, shija dhe fërkimi në letër. Nuk të duhet asnjë pajisje, vetëm një gotë ujë të ftohtë, një letër e bardhë dhe 5–6 fije. Nëse fija nuk i kalon të paktën katër nga pesë, mos e blej më nga ai shitës.

Testi 1: uji i ftohtë

Hidh 3–4 fije në gjysmë gote ujë të ftohtë dhe mos e prek. Brenda minutës së parë do të shohësh një fill të hollë të verdhë që zbret nga fija poshtë, si bojë që rrjedh ngadalë. Pas 10–15 minutash uji është i artë-portokalli i kthjellët dhe fija, kur e nxjerr, është ende e kuqe.

Falsifikimi sillet ndryshe: uji bëhet i kuq ose portokalli i turbullt brenda sekondave dhe fija zbardhet, sepse ngjyra ishte vetëm përsipër. Ky është testi më i fortë nga të pestë dhe e kemi shpjeguar minutë pas minute te testi i ujit për shafran.

Testi 2: forma e fijes

Merr një fije të vetme dhe shikoje në dritë. Stigma e vërtetë është rreth 2–3 cm e gjatë, e hollë si fill në njërin skaj dhe e hapur si trumbetë me buzë të dhëmbëzuar në skajin tjetër. Kjo formë asimetrike është e vështirë të kopjohet.

Çka të bëjë dyshues: fije krejt të drejta dhe të njëjta si njëra-tjetra, fije të prera në të dy skajet, fije të sheshta si shirit, ose një grumbull ku çdo fije duket identike. Natyra nuk prodhon fije identike; makina po.

Testi 3: aroma

Merr 2–3 fije në pëllëmbë, fërkoji lehtë dhe afroji te hunda. Aroma e shafranit të vërtetë është si sanë e ëmbël, me një notë mjalti dhe diçka pak metalike prapa. Nuk është aromë e këndshme si parfum, është më e thatë dhe më e ashpër sesa e presin shumica.

Nëse era është e ëmbël si karamele, si vanilje ose si erëz e fortë kuzhine, ke të bësh me diçka tjetër. Nëse nuk ka fare erë, ose fijet janë shumë të vjetra, ose nuk janë shafran.

Testi 4: shija

Vendos një fije në gjuhë dhe prite gjysmë minute. Shija e vërtetë vjen e lehtë e hidhur, aspak e ëmbël, dhe zgjat pak pasi e ke hequr. Kjo hidhësi është pjesë e vetë erëzës, jo defekt.

Shija e ëmbël është shenjë e keqe. Falsifikimet e bëra me fije misri ose me bimë të ngjyrosura zakonisht janë sheqerosur për të mbajtur ngjyrën dhe peshën. Nëse gjuha të thotë "e ëmbël", përgjigja është "jo shafran".

Testi 5: letra dhe gishtat

Vendos disa fije mes dy letrave të bardha dhe shtypi me gisht ose me shishe. Shafrani i vërtetë, i thatë, thërrmohet dhe lë një gjurmë të verdhë-portokalli, pa njollë vaji rreth saj.

Nëse letra mbetet me njollë vaji, fijet janë të lagura ose të trajtuara me vaj për të rritur peshën. Nëse gjurma është e kuqe e fortë, është ngjyrues. Të njëjtin parim mund ta bësh edhe me gishta të lagur: gishti duhet të marrë të verdhë, jo të kuqe.

Tabela përmbledhëse

Testi	Shafrani i vërtetë	Shenjë falsifikimi
Uji i ftohtë	Ngjyrë e artë ngadalë, 10–15 min; fija mbetet e kuqe	Ngjyrë e kuqe menjëherë; fija zbardhet
Forma	2–3 cm, e hapur si trumbetë në një skaj	Fije identike, të drejta, të prera në të dy skajet
Aroma	Sanë e ëmbël, notë mjalti dhe metalike	Aromë e ëmbël artificiale ose asnjë aromë
Shija	E lehtë e hidhur, kurrë e ëmbël	E ëmbël ose pa shije fare
Letra	Gjurmë e verdhë-portokalli, pa vaj	Njollë vaji ose gjurmë e kuqe e fortë

Çka nuk e tregon asnjë test dhe si e heqim ne dyshimin

Testet e mësipërme të thonë nëse fija është shafran i vërtetë dhe nëse është ende e freskët. Nuk të thonë vitin e korrjes, nuk të thonë origjinën dhe nuk e matin kategorinë sipas standardit ndërkombëtar. Ato tri gjëra maten vetëm në laborator.

Ka edhe një gjë tjetër që asnjë test nuk e kap: peshën. Fijet mund të jenë krejt të vërteta dhe gramat të gabuara. Prandaj pyetja "sa peshon saktësisht kjo pako" është po aq e rëndësishme sa pyetja "a është i vërtetë". Sasitë e vogla peshohen me peshore 0.01 g; pa të, "një majë gishti" nuk është njësi matëse.

Një arsye praktike pse fija është më e sigurt se pluhuri: në pluhur nuk e sheh as formën, as ngjyrën e fijes, dhe nuk e di çka është përzier brenda. Për këtë arsye nuk shesim pluhur. Shumë njerëz e blejnë shafranin për një filxhan çaj në mbrëmje ose për përdorim tradicional në kuzhinë, prandaj ka kuptim ta dish saktësisht çka ke në filxhan. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Ne shesim vetëm fije të plota, kurrë pluhur, dhe secilën porosi e peshojmë me peshore 0.01 g para se ta paketojmë. Kjo do të thotë se 1 grami është 1 gram i matur, jo i vlerësuar me sy.

Pagesa bëhet te postieri, nga ai që e pranon pakon, kur pakoja është në duart e tua. E hap, i shikon fijet, i mban te hunda, madje mund ta bësh testin e ujit para se të vendosësh. Nëse fijet nuk janë të kuqe dhe pa erë shafrani, e kthen dhe nuk paguan asgjë. Mënyrën si e kontrollojmë ne dhe si mund ta kontrollosh ti e ke te faqja a është i vërtetë. Për listën e plotë të përzierjeve që përdoren në treg, shih shafrani i falsifikuar.

Fakte të shpejta

• 5 teste, më pak se 20 minuta, 5–6 fije të mjaftojnë.
• Uji i ftohtë: ngjyrë e artë brenda 10–15 minutash, jo e kuqe brenda sekondash.
• Fija e vërtetë: 2–3 cm, e hapur si trumbetë në një skaj.
• Shija duhet të jetë e lehtë e hidhur, kurrë e ëmbël.
• Fijet mbeten të kuqe edhe pasi uji të jetë ngjyrosur.
• Ne peshojmë me peshore 0.01 g dhe shesim vetëm fije, jo pluhur.

Pyetje të shpeshta

Cili test është më i besueshmi?

Testi i ujit të ftohtë. Ai i kap shumicën e falsifikimeve, sepse ngjyra e shafranit të vërtetë del ngadalë dhe fija mbetet e kuqe, kurse ngjyruesit dalin menjëherë.

A mund ta testoj shafranin në pluhur?

Jo si duhet. Në pluhur nuk e sheh formën e fijes dhe testi i ujit humb vlerën, sepse pluhuri e lëshon ngjyrën shpejt edhe kur është i vërtetë. Prandaj blej fije.

Sa fije më duhen për t'i bërë të pesë testet?

5–6 fije mjaftojnë për të gjitha bashkë. Fijet e testit të ujit mund t'i pish më vonë si çaj, prandaj nuk humb asgjë.

Nëse uji del i verdhë e jo i kuq, a është i keq shafrani?

Përkundrazi, ajo është shenjë e mirë. Uji i shafranit të vërtetë del i artë-portokalli; uji i kuq brenda sekondave është shenja klasike e ngjyruesit.

A e tregon testi në shtëpi cilësinë, jo vetëm vërtetësinë?

Vetëm pjesërisht. Në shtëpi kupton nëse është shafran i vërtetë dhe nëse është i freskët; kategorinë e saktë e mat vetëm laboratori sipas standardit ISO 3632.

Mënyra më e thjeshtë për t'i bërë këto teste është t'i bësh me pakon në dorë, para se të paguash. Shiko si porositet ose shkruaj direkt Porosit në Messenger: dërgesa arrin brenda 24 orëve kudo në Kosovë, transporti kushton 2 € shtesë dhe paguan vetëm nëse fijet të bindin.