A skadon shafrani? Sa zgjat dhe si e kupton

Shafrani nuk skadon si qumështi apo mishi: nuk prishet, nuk mykhet dhe nuk bëhet i papërdorshëm nëse ruhet i thatë dhe larg dritës. Ajo që humb me kohën është fuqia — aroma, ngjyra dhe shija. Në formën më të mirë është 1–2 vjet pas korrjes; pas 3 vjetësh të njëjtat 3–4 fije japin një çaj dukshëm më të zbehtë dhe të duhen 5–6 fije për të njëjtin filxhan.

Pse te shafrani flitet për fuqi, jo për prishje

Fija e tharë e shafranit ka shumë pak lagështi. Në atë gjendje bakteret dhe myku s'kanë ku të shumohen, prandaj një enë e mbyllur mirë nuk "prishet" në kuptimin e zakonshëm të fjalës. Problemi është krejt tjetër: përbërësit që i japin shafranit vlerën janë të ndjeshëm.

Krocina e mban ngjyrën, safranali aromën, pikrokrocina shijen e lehtë të hidhur. Të tre shpërbëhen ngadalë nga drita, nxehtësia dhe ajri. Prandaj një gram shafran tre vjeçar peshon njësoj sa një gram i sivjetmë, po nuk të jep të njëjtin filxhan. Kjo është arsyeja pse te shafrani pyetja e duhur nuk është "a ka skaduar", po "sa fuqi i ka mbetur".

Sa zgjat shafrani: afatet realiste

Mosha pas korrjes	Si e ndjen	Fije për filxhan
Deri në 12 muaj	Aroma del sa e hap enën, uji merr ngjyrë të artë brenda 3–4 minutash	3 fije
1–2 vjet	Praktikisht i njëjti çaj, aroma pak më e butë	3–4 fije
2–3 vjet	Aroma dukshëm më e dobët, ngjyra del më ngadalë	4–5 fije
Mbi 3 vjet	Çaji del i zbehtë, më mirë përdore në gatim	5–6 fije

Këto afate vlejnë për fije të plota, të ruajtura mirë. Shafrani i bluar në pluhur e humb aromën shumë më shpejt, sepse sipërfaqja që preket me ajrin është shumë herë më e madhe: një pluhur gjashtë muajsh mund të jetë më i dobët se një fije dyvjeçare. Kjo është edhe një arsye më shumë pse ne shesim vetëm fije dhe jo pluhur.

Tri shenja që shafrani yt e ka humbur fuqinë

Nuk të duhet laborator. Tri kontrolle të thjeshta në shtëpi ta thonë gjendjen për një minutë:

1. Era. Hape enën dhe merr frymë mbi të. Shafrani i mirë ka erë të fortë, si sanë e ëmbël me një notë mjalti dhe pak metalike. Nëse era është e zbehtë, si letër e vjetër, fuqia ka rënë. Si duhet të mbajë erë saktësisht e kemi shkruar te aroma e shafranit.
2. Uji. Hidh 3 fije në gjysmë gote ujë të nxehtë. Shafrani me fuqi lëshon ngjyrë të artë-portokalli brenda pak minutash dhe e thellon atë deri në 10 minuta. Nëse pas 10 minutash uji është vetëm i verdhë i lehtë, fijet janë të lodhura.
3. Fija. Merre një fije mes gishtave. Duhet të jetë e kuqe e errët në tërë gjatësinë dhe të mbajë formën. Nëse thërrmohet vetë dhe në fund të enës ke mbledhur pluhur të kuq, ose ngjyra ka rrëshqitur drejt kafes, shafrani është vjetëruar.

Kujdes me një kurth: fijet që s'lëshojnë fare ngjyrë nuk janë gjithmonë të vjetra. Nganjëherë thjesht s'janë shafran, dhe atëherë problemi s'është mosha, po vetë produkti.

A bën keq shafrani i vjetër

Shafrani që ka humbur aromën nuk kthehet në diçka të dëmshme — thjesht bëhet i dobët dhe ti harxhon më shumë fije për të njëjtin rezultat. Përjashtimi i vetëm është lagështia: nëse ena është lënë hapur në kuzhinë me avull, fijet janë njomur, janë ngjitur me njëra-tjetrën ose kanë erë myku, atëherë hidhi pa u menduar dy herë. Erë myku nuk ka shafran i shëndoshë në asnjë moshë.

Ky është momenti ta themi qartë edhe një herë: shafrani është erëz ushqimore dhe pihet si çaj për shije e ritual. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Çka e plak shafranin më shpejt se koha

Nuk është viti që e vret shafranin, po kushtet. Të njëjtat fije mund të jenë të forta pas dy vjetësh ose të zbehta pas gjashtë muajsh, varësisht ku i mban:

• Drita është armiku i parë. Një kavanoz qelqi i kthjellët mbi banak, pranë dritares, e zbeh ngjyrën brenda pak muajsh.
• Nxehtësia e përshpejton humbjen e aromës. Rafti mbi furrë ose pranë shporetit është vendi më i keq në shtëpi.
• Lagështia është arsyeja pse frigoriferi nuk rekomandohet: sa herë e nxjerr enën e ftohtë, mbi fije bëhet kondensim.
• Ajri. Enë hermetike, jo qese e hapur dhe e mbështjellë me gomë.
• Bluarja. Bluaje vetëm sasinë që e përdor atë ditë, jo tërë gramin.

Vendi ideal është një enë e mbyllur mirë, në errësirë, në një dollap të thatë e të freskët. Rregullat e plota të ruajtjes janë te si ruhet shafrani.

Data në pako: viti i korrjes, jo data e skadimit

Në shafran, informacioni me vlerë nuk është "përdoret deri më", po viti i korrjes. Shafrani korret në tetor dhe nëntor, prandaj një shafran i korrjes së vjeshtës së kaluar është në kulmin e vet gjatë gjithë vitit që vjen. Kur pyet një shitës, mos pyet vetëm "a është i freskët", pyet "cilit vit i takon korrja".

Shumë pako në treg nuk e kanë fare këtë informacion, dhe atëherë të mbetet vetëm kontrolli me erë dhe me ujë kur ta marrësh pakon në dorë. Pikërisht për këtë ne e kemi bërë kontrollin pjesë të blerjes: pagesën e bën te postieri ai që e pranon pakon, dhe nëse fijet s'janë të kuqe me erë shafrani, e kthen pakon dhe s'paguan asgjë. Si e kontrollon vetë shafranin hap pas hapi e ke te a është i vërtetë.

Sa të blesh që të mos të vjetërohet në sirtar

Meqë koha e ha aromën, blerja e sasive të mëdha "për siguri" është gabim. Llogaria është e thjeshtë: 1 gram jep 50–60 filxhanë me nga 3–4 fije, pra rreth dy muaj me një çaj në ditë. Kush e pi çdo mbrëmje me familje, 3 gram i mbulon 4–6 muaj. 5 gram është sasi për një vit të tërë, dhe kaq duhet të jetë maksimumi për një shtëpi, jo më shumë.

Për restorante dhe pastiçeri që e harxhojnë shpejt, sasitë e mëdha kanë kuptim tjetër, sepse aty grami nuk rri gjatë në raft. Çmimet për sasi e ke te çmimi, dhe kushtet për 10 gram e më shumë te shumica.

Fakte të shpejta

• Shafrani nuk prishet si ushqimet e freskëta, por e humb aromën dhe ngjyrën me kohën.
• Periudha më e mirë është 1–2 vjet pas korrjes, deri në 3 vjet ende i përdorshëm.
• Pas 3 vjetësh të duhen 5–6 fije për filxhan në vend të 3–4 fijeve.
• Pluhuri e humb aromën shumë më shpejt se fija e plotë.
• 1 gram zgjat rreth 2 muaj me një filxhan në ditë; 5 gram janë sasi për një vit.
• Erë myku ose fije të njomura do të thonë hidhe, pa diskutim.

Pyetje të shpeshta

A skadon shafrani dhe a prishet?

Nuk prishet si ushqimet e freskëta, sepse është shumë i thatë dhe bakteret s'kanë ku të rriten. Por e humb ngjyrën, aromën dhe shijen me kalimin e viteve.

Sa vite zgjat shafrani?

Në formën më të mirë është 1–2 vjet pas korrjes nëse ruhet i mbyllur dhe larg dritës. Deri në 3 vjet përdoret ende, po me më shumë fije për të njëjtin çaj.

Si e kuptoj që shafrani im ka humbur fuqinë?

Era bëhet e zbehtë ose si letër e vjetër, uji merr ngjyrë të verdhë të lehtë në vend të artë-portokallit, dhe fijet thërrmohen vetë në fund të enës.

A duhet mbajtur shafrani në frigorifer?

Jo. Frigoriferi sjell lagështi dhe kondensim sa herë e nxjerr enën. Më mirë enë hermetike, në errësirë, në një dollap të thatë e të freskët.

A mund të përdoret shafrani i vjetër në gatim?

Po, nëse s'ka erë myku dhe s'është njomur. Përdor 1,5 deri në 2 herë më shumë fije se zakonisht, sepse ngjyra dhe aroma janë më të dobëta.

Nëse shafrani që ke në shtëpi s'po jep më ngjyrë e as erë, s'ia vlen ta mbash për sy të botës. Fillo me 1 gram të freskët: 15 €, plus 2 € transport, i njëjti në tërë Kosovën, pra 17 € te dera; dërgesa brenda 24 orëve dhe pagesën e bën te postieri ai që e pranon pakon. Hapat e porosisë i ke te si porositet, ose shkruaj direkt Porosit në Messenger.