Testi i ujit për shafran: si funksionon dhe çka tregon

Testi i ujit është mënyra më e shpejtë për ta parë nëse fijet janë shafran i vërtetë: hidh 3–4 fije në gjysmë gote ujë të ftohtë dhe prit 10–15 minuta pa i prekur. Shafrani i vërtetë e lëshon ngjyrën e artë-portokalli ngadalë, si fill që zbret nga fija, dhe vetë fija mbetet e kuqe deri në fund. Falsifikimi e lëshon ngjyrën brenda sekondave, uji del i kuq ose i turbullt dhe fija zbardhet.

Si bëhet, hap pas hapi

1. Merr një gotë të pastër, të tejdukshme dhe pa ngjyrë. Gota e errët ose me motive e bën ngjyrën të pamundur për ta lexuar.
2. Mbushe përgjysmë me ujë të ftohtë nga çezma, rreth 100 ml. Uji duhet të jetë i kthjellët.
3. Numëro 3–4 fije dhe hidhi brenda. Mos i thyej, mos i shtyp, mos i përziej.
4. Lëre gotën në tavolinë, në dritë të ditës, dhe shiko nga ana.
5. Kontrollo në minutën e parë, në të pestën dhe në të dhjetën. Ndryshimi mes këtyre tri momenteve është vetë testi.
6. Në fund nxirre një fije me lugë dhe shikoje: a është ende e kuqe apo ka zbardhur.

Çka ndodh minutë pas minute

Koha	Shafrani i vërtetë	Falsifikimi
0–30 sekonda	Një fill i hollë i verdhë zbret nga fija; uji rreth e rrotull ende i kthjellët	Ngjyra shpërndahet menjëherë; uji merr të kuqe ose portokalli
1–2 minuta	Uji fillon të verdhet lehtë vetëm poshtë fijeve	Uji tashmë i ngjyrosur i tëri, shpesh i turbullt
5 minuta	Ngjyrë e artë e lehtë në gjysmën e poshtme të gotës	Ngjyra ka arritur kulmin dhe nuk ndryshon më
10–15 minuta	Ngjyrë e artë-portokalli e kthjellët në tërë gotën	Uji i kuq ose i zbehtë; ndonjëherë grimca në fund
Fija në fund	Ende e kuqe, e fryrë dhe e zbutur	E zbardhur, e bardhë ose e verdhë e zbehtë

Fjala kyçe e këtij testi nuk është ngjyra, është shpejtësia. Të dyja mund të japin ngjyrë; vetëm njëra e jep ngadalë.

Pse ndodh kështu

Ngjyra e shafranit vjen nga krocina, një lëndë që qëndron brenda indit të stigmës, jo mbi të. Që ajo të dalë në ujë, uji duhet ta zbusë fijen dhe të depërtojë brenda saj, dhe kjo kërkon minuta. Prandaj ngjyra del gradualisht dhe prandaj fija mbetet e kuqe: ajo e ka ende ngjyrën në pjesën më të thellë të saj.

Ngjyruesit që përdoren në falsifikime janë të tretshëm dhe rrinë përsipër. Sapo prekin ujin, shkëputen. Kjo është arsyeja fizike pse rezultati vjen menjëherë dhe pse fija mbetet e zbardhur, si një copë pambuku që e ke shpëlarë.

Aroma dhe shija vijnë nga dy lëndë të tjera, safranali dhe pikrokrocina, dhe ato nuk maten me këtë test. Kjo është arsyeja pse testi i ujit nuk qëndron vetëm; ai është testi i parë nga pesë. Të tjerët i ke te si ta dallosh shafranin e vërtetë.

Si duket rezultati i falsifikuar

• Fije mëndafshi ose letre të ngjyrosura: uji skuqet menjëherë, fija shkrihet ose bëhet e butë si letër e lagur.
• Safflower, i njohur si shafran i rremë: fije portokalli të holla e të drejta; uji merr të verdhë të zbehtë, po fija nuk e ka atë majën e hapur si trumbetë.
• Fije misri të ngjyrosura: uji del portokalli i turbullt dhe në fund të gotës mbeten grimca.
• Stigma me stil të verdhë të lënë qëllimisht: uji ngjyroset normal, po sheh qartë se gjysma e fijes është e verdhë. Këtu nuk ke falsifikim, ke peshë të shtuar me pjesë pa vlerë.

Ujë i ftohtë apo i ngrohtë

Për test përdor gjithmonë ujë të ftohtë. Uji i ngrohtë e nxjerr ngjyrën shpejt edhe nga fija plotësisht e vërtetë, prandaj e fsheh pikërisht atë që po kërkon të matësh. Me ujë të nxehtë të dyja rastet duken të ngjashme pas dy minutash.

Uji i nxehtë, jo i valuar, është për çaj, jo për test. Aty koha e duhur është 8–10 minuta dhe qëllimi është aroma, jo verifikimi.

Pesë gabime që të japin rezultat të gabuar

• E gjykon në minutën e parë. Në atë moment vërtetësia ende nuk shihet; prit të paktën dhjetë.
• Hedh shumë fije. Me 15–20 fije uji ngjyroset shpejt edhe kur janë të vërteta dhe testi humbet kuptimin.
• I thyen ose i shtyp fijet. Kështu e dëmton indin dhe ngjyra del më shpejt se natyrshëm.
• Përdor gotë me ngjyrë ose plastikë të errët. Nuk e dallon dot të artën nga e kuqja.
• E provon me pluhur. Pluhuri e lëshon ngjyrën menjëherë edhe kur është shafran i vërtetë, prandaj testi nuk vlen për pluhur.

Çka nuk e tregon testi dhe pse ia vlen prapë

Testi i ujit të thotë një gjë me siguri: nëse fija e ka ngjyrën brenda apo përsipër. Nuk të thotë vitin e korrjes, nuk të thotë origjinën, nuk e ndan Neginin nga Sargoli dhe nuk e mat fuqinë e ngjyrës në shifra. Ato maten në laborator sipas standardit ISO 3632.

Nuk të thotë as peshën. Fijet mund t'i kalojnë të gjitha testet dhe pakoja të jetë 0,8 gram në vend të 1 gramit. Prandaj sasitë e vogla duhet të peshohen me peshore 0.01 g, jo të vlerësohen me sy.

Shumica e njerëzve e blejnë shafranin për një filxhan çaj në mbrëmje ose për përdorime tradicionale në kuzhinë, prandaj ka rëndësi ta dish saktësisht se çka ke në filxhan. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun. Është erëz e shtrenjtë, dhe e vetmja gjë që ke të drejtë ta kërkosh është që të jetë e vërtetë.

Te ne pagesa bëhet te postieri dhe e bën ai që e pranon pakon, kur pakoja është në duar. Kjo do të thotë se testin e ujit mund ta bësh para se të nxjerrësh paratë. Nëse fijet nuk janë të kuqe dhe pa erë shafrani, e kthen dhe nuk paguan asgjë. Si e kontrollojmë ne çdo pako para nisjes e ke te a është i vërtetë.

Fakte të shpejta

• 3–4 fije në rreth 100 ml ujë të ftohtë, 10–15 minuta.
• Shafrani i vërtetë: ngjyrë e artë-portokalli që del ngadalë.
• Falsifikimi: ngjyrë e kuqe brenda sekondave.
• Fija e vërtetë mbetet e kuqe; e rrema zbardhet.
• Testi vlen vetëm për fije, jo për pluhur.
• Ngjyra vjen nga krocina, që qëndron brenda fijes, jo mbi të.

Pyetje të shpeshta

Sa kohë duhet të pres për rezultat?

10–15 minuta në ujë të ftohtë. Në minutën e parë sheh vetëm një fill të verdhë; gjykimi i vërtetë bëhet pas dhjetë minutash, jo më herët.

Ujë i ftohtë apo i ngrohtë?

I ftohtë. Uji i ngrohtë e nxjerr ngjyrën shpejt edhe nga fijet e vërteta dhe e fsheh ndryshimin kryesor, që është shpejtësia.

Çka do të thotë nëse uji del i kuq?

Uji i kuq brenda sekondave është shenja klasike e ngjyruesit. Shafrani i vërtetë e ngjyros ujin të artë-portokalli, kurrë të kuq.

A duhet të zbardhen fijet pas testit?

Jo. Fija e vërtetë mbetet e kuqe edhe pasi uji të jetë ngjyrosur mirë. Fija që zbardhet dhe bëhet e bardhë ose e verdhë ka pasur ngjyrë vetëm përsipër.

A mund ta pi ujin pas testit?

Po, nëse fijet dolën të vërteta. Pas 10–15 minutash ai ujë është thjesht çaj i ftohtë shafrani dhe nuk ka nevojë të derdhet.

Nëse do ta provosh testin me fijet tona, 1 gram mjafton për rreth 50–60 filxhanë dhe për sa teste të duash. Çmimet i ke te çmimi dhe hapat te si porositet, ose shkruaj direkt Porosit në Messenger. Transporti kushton 2 € për dërgesë, i njëjtë në tërë Kosovën dhe i shtuar te totali; dërgesa arrin brenda 24 orëve dhe pagesën te postieri e bën ai që e pranon pakon, pasi ta ketë parë vetë ngjyrën në gotë.