Shafrani i falsifikuar: me çka e përziejnë dhe si ta kapësh

Shafrani i falsifikuar më së shpeshti është safflower (shafrani i rremë), fije misri a kokosi të ngjyrosura, mëndafsh e letër e prerë hollë, stigma që e mbajnë qëllimisht stilin e verdhë për peshë, ose pluhur i përzier me kurkumë e paprikë. Kurthi më i rrezikshëm mbetet pluhuri, sepse aty asnjë test shtëpiak nuk të tregon çka ke blerë. Me fije të plota, një gotë ujë të nxehtë dhe 10 minuta durim, mashtrimin e kap vetë në kuzhinë.

Pse ia vlen dikujt ta falsifikojë shafranin

Për një kilogram shafran të thatë duhen rreth 150.000 lule dhe javë të tëra punë me dorë, prandaj grami rrallë del lirë kudo në botë; te ne është 15 €, plus 2 € transport, pra 17 € te dera. Kur një produkt e ka vlerën kaq të madhe në peshë kaq të vogël, çdo gram i shtuar me mashtrim është fitim i shpejtë. Prandaj falsifikimi i shafranit nuk është ndonjë përjashtim i rrallë, por zanat i vjetër sa vetë erëza.

Mashtrimet ndahen në dy familje. E para është zëvendësimi: të shesin diçka që s'është fare shafran. E dyta është rëndimi: shafran i vërtetë, po i lagur ose i përzier me material të lirë që e rrit peshën. E para kapet lehtë me sy, e dyta kërkon dorë dhe hundë. Kur çmimi është dukshëm nën tregun, zakonisht është e para — për këtë e kemi shkruar veçmas te shafrani i lirë.

Me çka e përziejnë më së shpeshti

Çka të shesin	Si duket	Si e kap
Safflower (shafran i rremë)	fije të sheshta, portokalli-verdhë, pa majë të hapur	ujin e bën të verdhë të zbehtë dhe s'ka aromë shafrani
Fije misri a kokosi të ngjyrosura	fije të trasha, të gjitha njësoj, të kuqe të ndezura	ngjyra del brenda sekondash dhe uji del i kuq, jo i artë
Mëndafsh ose letër e prerë	fije shumë uniforme, pa strukturë	në ujë ose shpërbëhen ose mbeten pa ngjyrë; mes gishtave ndihen si fije rrobe
Stigma me stil të verdhë	pjesa e poshtme e bardhë-verdhë, e gjatë	e verdha s'ka as ngjyrë as aromë, po ti e paguan si të kuqe
Pluhur me kurkumë, paprikë a miell	pluhur i verdhë-portokalli, homogjen	s'ka test që e vërteton; mbetet vetëm besimi te shitësi

Safflower-i mbetet zëvendësuesi numër një sepse rritet lirë dhe në sy të pastërvitur duket bindës. Fijet e tij janë të gjata, të holla dhe të sheshta, ndërsa fija e shafranit e ka trupin e rrumbullakët që hapet në majë. Ndryshimin e kemi zbërthyer edhe te shafrani kundrejt safflower-it.

Rëndimi: mashtrimi që s'e sheh me sy

Ky është më i sofistikuari dhe më i përhapuri te shitësit që duan të mbeten në treg. Fijet janë shafran i vërtetë, po lagen me mjaltë, vaj, glicerinë ose ujë me sheqer para se të peshohen, ashtu që 1 gram të bëhet 1,2 ose 1,3 gram. Fija e rënduar ndihet e butë dhe ngjitëse, dhe kur e shtyp mes gishtave nuk thyhet, po përkulet.

Varianti tjetër është spërkatja me ngjyrues e fijeve të vjetra ose të zbehta, që të duken të freskëta. Shafrani i vërtetë ka nuanca: maja e hapur është më e ndezur, trupi më i errët, ndonjë fije më e zbehtë se tjetra. Uniformiteti i përsosur, ku çdo fije duket fotokopje e tjetrës, është shenjë e keqe, jo e mirë.

Pesë teste që i bën në kuzhinë

1. Testi i ujit. Hidh 4–5 fije në ujë të nxehtë, jo të valuar. Shafrani i vërtetë e lëshon ngjyrën ngadalë, brenda 8–10 minutave, uji del i artë-portokalli dhe fija mbetet e kuqe. Ngjyrë që del për pak sekonda, sidomos e kuqe, do të thotë bojë. Hapat e plotë janë te testi i ujit.
2. Forma e fijes. Shiko një fije nga afër ose me telefon të zmadhuar: shafrani e ka majën e hapur si trumbetë e vogël me buzë të dhëmbëzuara. Safflower-i dhe fijet e ngjyrosura e kanë majën të prerë ose të sheshtë.
3. Aroma. Merr erë kur e hap qesen: duhet të mbajë si sanë e ëmbël me një notë mjalti dhe diçka pak metalike. Erë karamele ose mungesë ere janë të dyja probleme.
4. Shija. Vendos një fije në gjuhë dhe prit gjysmë minute. Shafrani është pak i hidhur, kurrë i ëmbël. Ëmbëlsia do të thotë që fija është lyer me sheqer ose mjaltë.
5. Letra e bardhë. Fërko një fije me gishta të lagur mbi letër: mbetet gjurmë e verdhë-portokalli. E kuqja që del menjëherë në letër është ngjyrues i shtuar.

Pse pluhuri është kurthi më i keq

Në pluhur zhduket gjithçka që mund ta verifikosh: forma e fijes, ngjyra e vërtetë, raporti mes së kuqes dhe së verdhës. Kurkuma, paprika, mielli i misrit, sheqeri i bluar dhe pluhurat e ndryshëm hyjnë aty pa u vënë re dhe shpesh e përbëjnë pjesën më të madhe të pakos. Aroma maskohet lehtë me aditivë, ndërsa testi i ujit s'ka kuptim, sepse çdo pluhur e ngjyros ujin brenda sekondash.

Prandaj ne shesim vetëm fije të plota, kurrë pluhur. Nëse të duhet pluhur për ëmbëlsira, bluaje vetë në havan pak para përdorimit, që ta dish me siguri çka ke brenda. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun. Po ai që paguan 15 € për gram e ka të drejtën minimale ta dijë se çka pi. Qasjen tonë ndaj vërtetimit e kemi shpjeguar te faqja a është i vërtetë.

Fakte të shpejta

• 1 gram shafran me fije është rreth 150–200 fije, ose 50–60 filxhanë me nga 3–4 fije.
• Testi i ujit kërkon 8–10 minuta; ngjyra e vërtetë del ngadalë dhe është e artë-portokalli.
• Fija e vërtetë mbetet e kuqe në ujë; fija e ngjyrosur zbardhet.
• Ne peshojmë me peshore 0.01 g, që të mos ketë "afërsisht" në asnjë porosi.
• Çmimet: 1 gram 15 €, 2 gram 28 €, 3 gram 39 €, 5 gram 60 €, plus 2 € transport, i njëjtë në tërë Kosovën.
• Pagesa bëhet vetëm te postieri, nga ai që e pranon pakon, brenda 24 orëve nga porosia; nëse fijet s'janë të kuqe me erë shafrani, e kthen dhe nuk paguan asgjë.

Pyetje të shpeshta

Me çka e falsifikojnë më shpesh shafranin?

Me safflower (shafran i rremë), me fije misri a kokosi të ngjyrosura, me mëndafsh e letër të prerë hollë dhe me stigma që e mbajnë stilin e verdhë për peshë. Te pluhuri shtohen kurkuma, paprika dhe mielli.

Si e dalloj safflower-in nga shafrani i vërtetë?

Safflower-i është i sheshtë, portokalli-verdhë dhe i njëjtë nga të dyja anët, pa majë të hapur. Në ujë të nxehtë e bën ujin të verdhë të zbehtë dhe nuk lëshon aromë.

A e kap dot falsifikimin te shafrani pluhur?

Praktikisht jo. Në pluhur zhduket forma e fijes dhe testi i ujit s'ka kuptim, sepse çdo pluhur e ngjyros ujin menjëherë.

Çka do të thotë shafran i "rënduar"?

Janë fije të vërteta të lagura me mjaltë, vaj, glicerinë ose ujë me sheqer para peshimit, që të rritet pesha. Ndihen të buta e ngjitëse dhe nuk thyhen kur i shtyp mes gishtave.

A ka shafran të falsifikuar edhe në Kosovë?

Po, sidomos si pluhur në qeska të vogla pa etiketë dhe si fije "të lira" në pazare. Kërkoje gjithmonë fijen e plotë, peshën e saktë dhe mundësinë ta hapësh pakon para se të paguash.

Mënyra më e thjeshtë për të mos u marrë fare me këto teste është të mos paguash para se ta shohësh mallin. Ne dërgojmë vetëm brenda Kosovës, me 2 € transport të shtuar te çmimi dhe pagesë te postieri nga ai që e pranon pakon: e hap pakon, i shikon fijet, i merr erë, e pastaj paguan. Shiko çmimet ose si porositet, dhe nëse do ta pyetësh diçka para porosisë, shkruaj: Porosit në Messenger.