Si ta shijosh shafranin nëse s'e ke provuar kurrë: udhëzues për fillestarë

Shija e shafranit është e butë dhe e ngrohtë, me një hidhësi të lehtë dhe një aromë që të kujton sanën e thatë, mjaltin dhe pak lule. Mënyra më e lehtë për ta njohur herën e parë është një filxhan çaj me 3–4 fije në ujë të nxehtë për 8–10 minuta, jo një gatim i ndërlikuar. Prit ngjyrë të artë që del ngadalë dhe shije që zbulohet pas gëlltitjes, jo në gjuhë menjëherë.

Si shijon shafrani në të vërtetë

Shafrani përshkruhet vështirë sepse nuk ngjan me asnjë erëz tjetër që përdorim në Kosovë. Ka tri shtresa që i ndien veçmas:

• Aroma: kur e hap qesen, vjen një erë e ëmbël dhe pak metalike, si sanë e sapokorrur me pak mjaltë. Kjo vjen nga safranali.
• Shija: në gjuhë është e butë, pak e hidhur, me një ngrohtësi që ngjan me atë të tokës. Hidhësia vjen nga pikrokrocina dhe është normale; nuk do të thotë se shafrani është i keq.
• Pas-shija: pasi e gëlltit çajin, mbetet një ëmbëlsi e lehtë dhe aroma ngjitet në qiellzë për disa minuta.

Nëse pret shije të fortë si kanellë apo xhenxhefil, do të zhgënjehesh. Shafrani është i qetë. Njerëzit që e duan, e duan pikërisht për këtë. Se si duhet të mbajë erë fija e vërtetë e kemi përshkruar te aroma e shafranit.

Pse të fillosh me çaj, jo me rizoto: prova e parë hap pas hapi

Në një rizoto shafrani përzihet me gjalpë, kripë, lëng mishi dhe oriz. E ndien ngjyrën, po shijen e vërtetë e humb mes përbërësve të tjerë. Në çaj nuk ka asgjë tjetër: ujë dhe 3–4 fije. Aty e mëson shijen e pastër.

Ka edhe dy arsye praktike:

1. Çaji kushton më pak: 3–4 fije janë rreth 25–40 cent, kurse për një rizoto të mirë duhen 10–12 fije.
2. Çaji të tregon menjëherë a është shafrani i vërtetë: fijet mbeten të kuqe, uji bëhet i artë ngadalë. Nëse fijet zbardhen dhe uji skuqet menjëherë, diçka nuk shkon. Më shumë te a është i vërtetë.

Prova e parë, hap pas hapi:

1. Nxehe ujin derisa të fillojë të lëshojë flluska të vogla, po hiqe para se të valojë. Uji i valuar e djeg aromën.
2. Hidh 3–4 fije në filxhan. Mos i thyej, mos i bluaj; për herën e parë duam t'i shohim.
3. Hidh ujin dhe mbulo filxhanin me një pjatë të vogël.
4. Prit 8–10 minuta. Në minutën e dytë uji do të duket thuajse i pastër; kjo është normale. Ngjyra e artë-portokalli del ngadalë.
5. Pije pa sheqer herën e parë. Pastaj, nëse do, shto gjysmë luge mjaltë.

Ideja e mbulimit është që aroma të mos avullojë. Kur e heq pjatën pas 10 minutash, aroma që del është pjesa e parë e provës. Udhëzuesin e plotë e ke te si përgatitet.

Çka të presësh dhe çka jo

Pritja e zakonshme	Çka ndodh realisht
Ngjyrë të kuqe të fortë	Ngjyrë të artë-portokalli, të tejdukshme
Shije të fortë si erëzat e tjera	Shije të butë, pak të hidhur, që zbulohet ngadalë
Ngjyra del menjëherë	Ngjyra del pas 5–10 minutash
Fijet treten në ujë	Fijet mbeten të plota dhe të kuqe
Aromë të ëmbël si vanilje	Aromë si sanë dhe mjaltë, pak metalike

Nëse çaji del shumë i hidhur, arsyeja është zakonisht njëra nga këto: më shumë se 4 fije, ujë i valuar, ose e ke lënë mbi 15 minuta. Provoje prapë me 3 fije dhe 8 minuta.

Hapi i dytë: qumësht, mjaltë dhe gatim

Pasi ta njohësh shijen në çaj, provo këto radhazi, sepse secila e nxjerr një anë tjetër:

• Çaj me mjaltë dhe pak limon: ëmbëlsia e zbut hidhësinë; është mënyra si e pinë më shumë në mbrëmje. Receta te çaji i shafranit me mjaltë.
• Qumësht i ngrohtë me 3 fije: shafrani bëhet më i butë dhe më kremoz; shumëkush e pëlqen më shumë se çajin.
• Sutlijash ose rizoto: kur e njeh shijen, e dallon edhe mes përbërësve të tjerë dhe e di sa fije duhen.

Mos e provo herën e parë në kafe. Kombinimi është i fortë dhe nuk të tregon asgjë për vetë shafranin.

Sa shafran të blesh vetëm për ta provuar

Nuk ke nevojë për 5 gram. 1 gram shafran me fije ka 150–200 fije, pra 50–60 filxhanë çaj, dhe kushton 15 €, plus 2 € transport kudo në Kosovë, pra 17 € te dera. Për tri provat e para shpenzon më pak se 12 fije. Pjesa tjetër të del për rreth dy muaj çaj në mbrëmje.

E rëndësishme për fillestarët: pagesa bëhet te postieri dhe e bën ai që e pranon pakon, kur e ka atë në dorë. Nëse fijet nuk janë të kuqe dhe nuk mbajnë erë shafrani, e kthen dhe nuk paguan asgjë. Kështu prova e parë nuk ka rrezik.

Fakte të shpejta

• Prova e parë: 3–4 fije, ujë i nxehtë jo i valuar, 8–10 minuta, filxhan i mbuluar.
• Ngjyra e pritur: e artë-portokalli, jo e kuqe; del ngadalë.
• Kostoja e një filxhani: rreth 0,27 € nga grami prej 15 €.
• 1 gram = 150–200 fije = 50–60 filxhanë.
• Tri provat e para (çaj, çaj me mjaltë, qumësht) harxhojnë rreth 10–12 fije.
• Nëse fijet nuk janë të kuqe me erë shafrani, e kthen te postieri dhe nuk paguan.

Pyetje të shpeshta

A është normale që çaji i shafranit të jetë pak i hidhur?

Po. Hidhësia e lehtë vjen nga pikrokrocina, një nga përbërësit natyralë të fijes. Nëse është shumë i hidhur, ke përdorur më shumë se 4 fije, ujë të valuar ose e ke lënë shumë gjatë.

Pse çaji im nuk ka ngjyrë pas 2 minutash?

Sepse shafrani i vërtetë e lëshon ngjyrën ngadalë. Prit 8–10 minuta me filxhanin të mbuluar. Nëse ngjyra del menjëherë dhe fijet zbardhen, ai nuk është shafran i vërtetë.

Me çka i ngjan shija e shafranit?

Më së afërmi me sanën e ëmbël dhe mjaltin, me një hidhësi të lehtë dhe pak notë metalike. Nuk i ngjan as kurkumës, as vaniljes, as kanellës.

Sa fije të përdor herën e parë?

3 fije nëse do shije të lehtë, 4 nëse do ta ndiesh më qartë. Mos kalo mbi 4 fije herën e parë.

Fillo me 1 gram: 15 € plus 2 € transport, pra 17 € te dera, dërgesë brenda 24 orëve, pagesa te postieri nga ai që e pranon pakon. Shiko çmimet ose Porosit në Messenger dhe provoje nesër në mbrëmje.