Përfitimet e çajit të shafranit: çka thonë studimet dhe çka jo

Çaji i shafranit ka disa përfitime të mundshme që mbështeten nga studime të vogla klinike, jo nga prova përfundimtare: humori, cilësia e gjumit dhe simptomat e ciklit menstrual janë tri fushat më të hulumtuara. Studimet zakonisht kanë disa dhjetëra pjesëmarrës, zgjasin disa javë dhe përdorin rreth 30 mg shafran në ditë, afërsisht 5–6 fije. Një filxhan çaj me 3–4 fije është më pak se kaq, prandaj pritshmëritë duhen mbajtur modeste. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Çka ka brenda një fije shafrani

Fija e kuqe e shafranit është stigma e tharë e lules Crocus sativus. Brenda saj janë katër substanca që i japin ngjyrën, shijen dhe aromën: krocina (ngjyra e kuqe që bëhet e artë në ujë), krocetina, pikrokrocina (shija pak e hidhur) dhe safranali (aroma). Në laborator këto sillen si antioksidantë, domethënë reagojnë me radikalet e lira.

Pikërisht kjo përbërje është arsyeja pse shafrani hulumtohet fare. Po një gjë që ndodh në epruvetë nuk përkthehet automatikisht në efekt te njeriu që pi një filxhan çaj. Për secilën substancë kemi shkruar veçmas te antioksidantët e shafranit.

Humori: fusha me më shumë studime

Kjo është fusha ku shafrani ka më shumë prova, edhe pse ende të vogla. Në disa studime klinike, pjesëmarrësit që morën rreth 30 mg shafran në ditë për disa javë raportuan humor më të mirë sesa grupi që mori placebo. Mekanizmi i supozuar lidhet me serotoninën, po kjo mbetet hipotezë.

Ajo që duhet ta dish: grupet ishin të vogla, kohëzgjatja e shkurtër dhe shafrani jepej si kapsulë me pluhur stigmash ose ekstrakt, jo si çaj. Nëse humori i ulët zgjat me javë, kjo është punë për mjekun, jo për një filxhan. Më gjerësisht te shafrani dhe humori.

Gjumi dhe cikli menstrual: prova më të pakta

Çaji i shafranit s'ka kafeinë, prandaj pihet natyrshëm në mbrëmje. Disa hulumtime të hershme sugjerojnë se njerëzit që morën shafran çdo ditë raportuan gjumë pak më cilësor, po matjet ishin me pyetësorë dhe grupet të vogla.

Pjesa më e sigurt e këtij përfitimi është vetë rituali: një pije e ngrohtë, pa ekran, gjysmë ore para gjumit. Këtë e vërejnë shumica e klientëve tanë qysh javën e parë, pavarësisht sa i madh është efekti i vetë shafranit. Për ritualin e plotë lexo shafrani për gjumin.

Për ciklin menstrual, dhe sidomos për sindromën premenstruale, ka disa studime të vogla ku gratë që morën rreth 30 mg shafran në ditë raportuan më pak nervozizëm, lodhje dhe humor të ulët në ditët para ciklit. Për vetë dhimbjet e barkut provat janë më të pakta dhe më të dobëta.

Tradicionalisht çaji i shafranit përdoret pikërisht në këto ditë, i ngrohtë dhe me pak mjaltë. Kujdes gjatë shtatzënisë: aty sasi më të mëdha se ato të ushqimit nuk rekomandohen dhe duhet pyetur mjeku.

Çka NUK thonë studimet

Në internet shafranit i vishen premtime që s'i mban dot. Ja krahasimi i sinqertë:

Pretendimi që e dëgjon	Çka dihet realisht
Dobësim pa ndryshuar ushqimin	Disa studime të vogla për oreksin, asnjë efekt i madh dhe i sigurt
Efekt që ndihet qysh nga filxhani i parë	Studimet matin ndryshime pas disa javësh, jo pas një dite
Sa më shumë fije, aq më mirë	Mbi 3–4 fije çaji del i hidhur; sasi prej disa gramësh në ditë janë të rrezikshme
Zëvendëson gjumin e rregullt	Asnjë çaj s'i zëvendëson 7–8 orë gjumë
Punon njësoj si kapsulat e studimeve	Çaji ka më pak shafran për racion dhe nuk është i standardizuar

Kur e sheh një faqe që premton më shumë se kaq, mos e beso. Shafrani i vërtetë s'ka nevojë për premtime të mëdha; ai shitet me ngjyrën dhe erën e vet.

Sa ta pish dhe kush duhet të ketë kujdes

Nëse do ta provosh, bëje siç e bëjnë ata që e njohin:

• 3–4 fije për filxhan, jo më shumë.
• Ujë i nxehtë, jo i valuar; uji i valuar e djeg aromën.
• 8–10 minuta pritje; ngjyra e artë-portokalli del ngadalë.
• Një filxhan në ditë, zakonisht në mbrëmje, për të paktën 3–4 javë para se të gjykosh.

Me këto sasi, 1 gram (150–200 fije) të del për 50–60 filxhanë, pra rreth dy muaj me një çaj në ditë. Udhëzimin e plotë e ke te si përgatitet çaji.

Për shumicën e të rriturve, 3–4 fije në ditë janë sasi e vogël dhe e zakonshme. Po ka disa raste ku duhet pyetur mjeku para se çaji të bëhet zakon:

• Shtatzënia dhe gjidhënia.
• Ilaçet për humorin, për hollimin e gjakut ose për presionin.
• Sëmundjet kronike të mëlçisë apo të veshkave.
• Alergjia e njohur ndaj bimëve të familjes së krokusit, ndonëse është e rrallë.

Në asnjë nga këto raste çaji nuk është hapi i parë; mjeku është.

Fakte të shpejta

• Doza e zakonshme në studime: rreth 30 mg shafran në ditë, afërsisht 5–6 fije.
• Një filxhan çaj me 3–4 fije përmban afërsisht 15–25 mg shafran.
• Studimet zakonisht zgjasin disa javë dhe kanë disa dhjetëra pjesëmarrës.
• 1 gram = 150–200 fije = 50–60 filxhanë çaj.
• Çaji i shafranit ka 0 mg kafeinë.
• Fushat me më shumë studime: humori, gjumi dhe PMS; asnjëra me prova përfundimtare.

Pyetje të shpeshta

A ka çaji i shafranit përfitime të provuara?

Jo përfundimtare. Studime të vogla klinike sugjerojnë efekte të lehta për humorin, gjumin dhe PMS, po duhen studime më të mëdha. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Sa fije shafran duhen për të pasur ndonjë efekt?

Studimet përdorin rreth 30 mg në ditë, afërsisht 5–6 fije. Për çaj rekomandojmë 3–4 fije për filxhan, sepse më shumë e bën të hidhur dhe s'ka prova që ndihmon më tepër.

Pas sa kohësh vërehet ndonjë ndryshim?

Në studime ndryshimet maten pas disa javësh me përdorim çdo ditë. Ritualin e mbrëmjes, vetë pijen e ngrohtë, e vëren qysh natën e parë.

A mund ta pi çajin e shafranit çdo ditë?

Po, 3–4 fije në ditë është sasi e vogël dhe e zakonshme. Nëse je shtatzënë, merr ilaçe ose ke ndonjë sëmundje kronike, pyete mjekun më parë.

Nëse do ta provosh vetë, me 1 gram fije të kuqe për 15 € e ke çajin për rreth dy muaj; transporti kushton 2 € dhe i shtohet çmimit, i njëjtë kudo në Kosovë, kurse pagesa bëhet te postieri, nga ai që e pranon pakon. Shiko çmimet ose shkruaj direkt: Porosit në Messenger.