Shafran apo safflower (shafran i rremë)? Ndryshimi që ia vlen ta dish

Safflower-i nuk është shafran. Është petali i tharë i lules Carthamus tinctorius, i njohur në shqip si shafran i rremë ose kartham, dhe kushton disa herë më pak se shafrani i vërtetë. Dallimi shihet me sy dhe me hundë brenda dhjetë sekondash: shafrani ka fije të kuqe të errëta me majë të hapur si trumbetë dhe erë të fortë, ndërsa safflower-i ka petale portokalli të holla, të sheshta dhe pa erë.

Dy bimë që s'kanë asnjë lidhje

Shafrani vjen nga stigmat e kuqe të lules Crocus sativus, që çel vetëm 2–3 javë në vjeshtë dhe jep tri fije për lule. Safflower-i vjen nga një bimë krejt tjetër, me lule të verdha-portokalli, që rritet lehtë, jep shumë material dhe korret pa punën e imët të ndarjes me dorë.

Kjo është e gjithë historia e çmimit. Për 1 gram shafran duhen rreth 150 lule dhe punë me gishta; për 1 gram safflower duhet vetëm një grusht petale të thara. Prandaj kush e shet safflower-in si shafran fiton shumë, dhe prandaj ky është falsifikimi më i vjetër dhe më i përhapur në botë.

Si dallohen me sy

Shenja	Shafran i vërtetë	Safflower (shafran i rremë)
Ngjyra	E kuqe e errët, uniforme	Portokalli deri në të verdhë
Forma	Fije me majë të hapur si trumbetë	Petale të holla, të sheshta, të parregullta
Gjatësia	Rreth 2–3 cm, e njëjtë te të gjitha fijet	E ndryshme, shpesh më e shkurtër dhe e grisur
Prekja	E thatë, elastike, thyhet me zë të lehtë	E butë, si letër e hollë
Era	E fortë, si sanë e ëmbël me notë mjalti	Pothuajse pa erë, ose barishtore
Sasia për çmim	Pak fije, të rënda në vlerë	Shumë material për pak para

Sinjali më i qartë është ai i fundit. Nëse për 10 € të japin një grusht të tërë "shafrani" sa një lugë e madhe, ai s'është shafran, sepse 1 gram shafran janë vetëm 150–200 fije dhe duken si një grusht i vogël në pëllëmbë.

Testi i ujit i ndan brenda pesë minutash

Merr disa fije dhe hidhi në gjysmë gote ujë të nxehtë, jo të valuar. Pastaj shiko dy gjëra: sa shpejt del ngjyra dhe çka ndodh me materialin.

• Shafrani i vërtetë e lëshon ngjyrën ngadalë. Pas 3–4 minutash uji fillon të bëhet i artë, pas 8–10 minutash është portokalli i pastër, dhe fija mbetet e kuqe edhe pasi uji është ngjyrosur.
• Safflower-i e lyen ujin shpejt, brenda një ose dy minutash, në një të verdhë-portokalli të zbehtë, dhe petalet zbehen e bëhen thuajse të bardha.

Rregulli i thjeshtë: ngjyra që del menjëherë dhe material që zbardhet do të thotë se s'është shafran. Hapat e plotë të këtij testi i ke te testi i ujit për shafran, dhe pesë testet e tjera shtëpiake te si ta dallosh shafranin e vërtetë.

Shija dhe aroma: ku s'ka si të fshihet

Aroma është prova që s'gënjehet. Shafrani ka safranalin, përbërësin që i jep atë erë të fuqishme e të veçantë, të cilën e ndjen sa e hap enën dhe që mbetet në gishta pasi i prek fijet. Safflower-i s'ka asgjë të tillë; në ujë të nxehtë jep një shije të lehtë barishtore dhe aq.

Në gatim dallimi bëhet edhe më i dukshëm. Një rizoto me 15–20 fije shafrani merr aromë që ndihet në tërë shtëpinë; e njëjta rizoto me safflower merr vetëm një ngjyrë të verdhë dhe mbetet pa erë. Kush e ka provuar një herë shafranin e vërtetë, nuk gabon më kurrë.

Ku e has më shpesh

Safflower-i shitet si shafran në disa situata tipike, dhe ia vlen t'i njohësh:

1. Në pazare dhe tregje të vogla, në qese pa etiketë, me çmim që duket shumë i volitshëm.
2. Si suvenir nga udhëtimet, në kuti të bukura druri, sidomos aty ku turistët nuk e njohin produktin.
3. Në përzierje, ku disa fije shafrani të vërtetë hidhen mbi një sasi të madhe safflower-i, që pakoja të ketë erë kur hapet.
4. I bluar në pluhur, ku asgjë s'verifikohet me sy dhe gjithçka duket njësoj.

Rasti i tretë dhe i katërt janë më dinakët. Prandaj rregulli i sigurt është ta blesh gjithmonë me fije të plota dhe ta hapësh pakon para se ta paguash. Këtë e kemi bërë pjesë të shitjes: paguan te postieri ai që e pranon pakon dhe, nëse fijet s'janë të kuqe me erë shafrani, e kthen dhe s'paguan asgjë. Çka duhet kontrolluar hap pas hapi e ke te a është i vërtetë.

A është safflower-i diçka e keqe

Jo në vetvete. Safflower-i përdoret prej shekujsh si ngjyrues natyral dhe pihet edhe si çaj i vetin në disa vende, dhe nga farat e tij bëhet vaj i njohur ushqimor. Problemi nuk është bima, po emri dhe çmimi: kur ta shesin si shafran, ti paguan 15 € për diçka që vlen shumë më pak dhe që s'do të të japë kurrë as aromën, as ngjyrën që i kërkon.

Nëse dikush ta ofron hapur si safflower, e di çka po blen dhe vendos vetë. Nëse ta shet si shafran, është thjesht mashtrim. Dhe si te çdo bimë e re që e fut në përdorim, shafrani mbetet erëz ushqimore, jo trajtim: shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Tri pyetje që ia bën shitësit

Para se të paguash, tri pyetje mjaftojnë për të kuptuar me kë ke të bësh:

• A janë fije apo petale? Kërko përgjigje të qartë dhe shiko formën e majës.
• Sa peshon pakoja dhe si peshohet? Shafrani matet me peshore 0.01 g, jo me lugë. Sasia e madhe për pak para është sinjal i keq.
• A mund ta hap pakon para se të paguaj? Nëse përgjigja është jo, mos vazhdo.

Ne peshojmë çdo porosi me peshore 0.01 g dhe dërgojmë vetëm fije të plota, kurrë pluhur. Çmimet për 1, 2, 3 dhe 5 gram i ke te çmimi.

Fakte të shpejta

• Safflower-i është Carthamus tinctorius, bimë krejt e ndryshme nga Crocus sativus.
• Shafrani ka fije të kuqe me majë si trumbetë; safflower-i ka petale portokalli të sheshta.
• Safflower-i e ngjyros ujin brenda 1–2 minutash dhe zbardhet; shafrani e ngjyros ngadalë dhe mbetet i kuq.
• Shafrani ka erë të fortë; safflower-i praktikisht nuk ka.
• 1 gram shafran janë vetëm 150–200 fije, sa një grusht i vogël në pëllëmbë.
• Te ne pagesa bëhet te postieri dhe e paguan ai që e pranon pakon; nëse fijet s'janë të kuqe me erë shafrani, s'paguan asgjë.

Pyetje të shpeshta

Çka është safflower-i?

Është lulja Carthamus tinctorius, e njohur si shafran i rremë ose kartham. Petalet e saj të thata janë portokalli, të holla dhe të buta, dhe shiten shpesh si shafran.

Si e dalloj safflower-in nga shafrani i vërtetë?

Shafrani ka fije të kuqe të errëta me majë të hapur si trumbetë dhe erë të fortë. Safflower-i ka petale portokalli të holla e të sheshta, pa erë dhe pa formë trumbete.

A e tregon testi i ujit dallimin?

Po. Safflower-i e lyen ujin shpejt në të verdhë-portokalli dhe petalet zbehen. Shafrani e lëshon ngjyrën ngadalë, uji del i artë-portokalli dhe fija mbetet e kuqe.

A është safflower-i i dëmshëm?

Përdoret vetë si çaj dhe si ngjyrues ushqimor në disa vende, prandaj problemi kryesor nuk është vetë bima, po fakti që shitet me çmimin dhe emrin e shafranit.

Pse quhet shafran i rremë?

Sepse i ngjan shafranit në pamje e në ngjyrë, kushton shumë herë më pak dhe historikisht është përdorur pikërisht për ta zëvendësuar në ushqim dhe në ngjyrim.

Mënyra më e sigurt për të mos përfunduar me petale në vend të fijeve është ta shohësh pakon para se ta paguash. Porosit 1 gram për 15 €, plus 2 € transport në tërë Kosovën dhe dërgesë brenda 24 orëve, pra 17 € gjithsej; hape pakon te dera dhe paguaje vetëm nëse fijet janë të kuqe e mbajnë erë. Hapat i ke te si porositet, ose shkruaj Porosit në Messenger.