Shafrani dhe shëndeti i syve: nga tradita te studimet e vogla

Për shafranin dhe sytë ka disa studime të vogla klinike, kryesisht me 20–30 mg ekstrakt shafrani në ditë për rreth 3 muaj, te persona të moshuar me një dëmtim të retinës që lidhet me moshën. Ato sugjerojnë përmirësime të vogla në disa matje të ndjeshmërisë së retinës, por grupet janë të vogla, koha e shkurtër dhe për çajin me fije nuk ka asnjë të dhënë. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Pse pikërisht sytë

Ngjyra e kuqe e fijes vjen nga krocina, dhe krocina bashkë me krocetinën i takon grupit të karotenoideve, të njëjtës familje pigmentesh ku hyjnë edhe ato që i japin ngjyrën karotës. Karotenoidet studiohen prej kohësh në lidhje me retinën, sepse retina është një ind që punon me shumë oksigjen dhe rri gjithë ditën nën dritë. Kjo e bën të ndjeshme ndaj stresit oksidativ, dhe antioksidantët janë kandidatë natyralë për t'u studiuar.

Kjo është lidhja teorike. Ajo shpjegon pse studiuesit u interesuan, jo se shafrani bën ndonjë gjë të sigurt për sytë e tu. Për përbërësit e shafranit kemi një shpjegim të veçantë te antioksidantët e shafranit.

Çka thotë tradita

Në mjekësinë e vjetër persiane dhe në tekstet mjekësore të mesjetës shafrani përmendet tradicionalisht për lodhjen e syve dhe si përbërës i përzierjeve që u lyheshin qepallave. Në Ballkan ky përdorim nuk ka mbijetuar, dhe mirë që s'ka mbijetuar: sot askush nuk duhet të vendosë shafran, çaj shafrani ose çfarëdo përzierjeje shtëpiake në sy. Syri është organ i ndjeshëm dhe çdo gjë që futet aty duhet të jetë sterile dhe e dhënë nga okulisti.

Ajo që ka mbetur nga tradita është pija. Një çaj i ngrohtë me 3–4 fije në mbrëmje, pa kafeinë, që disa e pinë me idenë se i bën mirë gjithë trupit, sytë përfshirë.

Çka tregojnë studimet e vogla

Sasia	Kohëzgjatja	Çka u mat	Çka u vërejt
20 mg ekstrakt në ditë	rreth 3 muaj	Ndjeshmëria e retinës me test elektrik	Përmirësim i lehtë krahasuar me placebo, në rreth 25 persona
20–30 mg ekstrakt në ditë	deri në rreth 1 vit	Mprehtësia e shikimit dhe ndjeshmëria e retinës	Përmirësimi u ruajt sa vazhdoi marrja, në grup të vogël
–	–	Persona me sy të shëndoshë	Nuk ka të dhëna

Vëre se të gjitha studimet janë bërë me ekstrakt të standardizuar në kapsula dhe te persona që tashmë kishin një problem të diagnostikuar nga okulisti. Askush nuk ka studiuar nëse çaji i shafranit i ndihmon sytë e një njeriu të shëndoshë 35 vjeç që rri gjithë ditën para ekranit. Kufijtë e provave, të renditur qartë:

• Grupet janë të vogla, zakonisht nga 20 deri 50 persona.
• Kohëzgjatja është e shkurtër; nuk dihet çka ndodh për 5 ose 10 vjet.
• Matjet janë teste laboratorike të retinës, jo ndryshime që i vëren vetë në jetën e përditshme.
• Nuk ka të dhëna për çajin me fije, vetëm për ekstraktin.
• Nuk ka të dhëna për fëmijë, të rinj ose persona pa sëmundje të syve.

Nëse dikush të thotë se shafrani i bën sytë si të 20-vjeçarit, është marketing, jo shkencë.

Çaji nuk e zëvendëson okulistin

Kjo është pjesa më e rëndësishme e këtij shkrimi. Nëse ke diabet, presion të lartë, ose je mbi 50 vjeç, sytë duhen kontrolluar rregullisht te okulisti, pavarësisht çka pi. Nëse okulisti të ka dhënë pika, injeksione ose çfarëdo terapie, ajo vazhdon; çaji i shafranit nuk është zëvendësim për asnjërën. Dhe nëse vëren papritur shikim të turbullt, pika të zeza ose një perde në një sy, kjo është arsye për vizitë urgjente, jo për çaj.

Si ta pish nëse dëshiron ta provosh

Nëse do ta futësh çajin e shafranit në rutinën tënde, bëje thjesht:

1. 3–4 fije në filxhan, jo më shumë.
2. Ujë i nxehtë, por jo i valuar, që të mos digjet aroma.
3. 8–10 minuta pritje derisa uji të marrë ngjyrën e artë-portokalli.
4. Një filxhan në ditë, zakonisht në mbrëmje.

Udhëzimet e plota i ke te si përgatitet çaji. Dhe meqë krocina është pikërisht ajo që e ngjyros ujin, testi i thjeshtë i ujit të tregon edhe nëse fija është e vërtetë: ngjyra duhet të dalë ngadalë, jo menjëherë. Më shumë te a është i vërtetë.

Fakte të shpejta

• Studimet për sytë përdorin 20–30 mg ekstrakt shafrani në ditë.
• Kohëzgjatja tipike është rreth 3 muaj, me grupe prej 20–50 personash.
• Krocina dhe krocetina janë karotenoide, të afërta me pigmentet e karotës.
• Një çaj përgatitet me 3–4 fije për 8–10 minuta në ujë të nxehtë.
• 1 gram ka afërsisht 150–200 fije dhe del për 50–60 filxhanë.
• Te ne 1 gram kushton 15 €, plus 2 € transport, pra 17 € te dera, dërgesë brenda 24 orëve.

Pyetje të shpeshta

A e përmirëson shafrani shikimin?

Disa studime të vogla me 20–30 mg ekstrakt shafrani në ditë për rreth 3 muaj sugjerojnë përmirësime të vogla në disa matje të retinës te të moshuar me dëmtim që lidhet me moshën. Për njerëz me sy të shëndoshë nuk ka të dhëna. Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

A mund ta vendos shafranin direkt në sy?

Jo. Shafrani përdoret vetëm si pije ose ushqim. Në sy vendosen vetëm produkte sterile që t'i ka dhënë okulisti.

Sa shafran në ditë për sytë?

Studimet përdorin 20–30 mg ekstrakt të standardizuar, që nuk krahasohet drejtpërdrejt me fijet. Për çaj mjaftojnë 3–4 fije në filxhan, një herë në ditë.

A vlen çaji i shafranit apo vetëm kapsulat?

Vetëm kapsulat me ekstrakt janë testuar në studime për sytë. Çaji me fije është përdorim tradicional me sasi më të vogël dhe pa të dhëna klinike, por ka avantazhin se e sheh dhe e verifikon vetë fijen.

Nëse pas gjithë kësaj do ta provosh çajin e shafranit si pjesë të mbrëmjes, jo si terapi, fillo me 1 gram: del për afro dy muaj me nga një filxhan në ditë. Çmimet i gjen te çmimi, fijet i peshojmë me peshore 0.01 g, transporti është 2 € shtesë, i njëjtë në tërë Kosovën, dhe pagesën e bën te postieri ai që e pranon pakon, kur e hap. Porosit në Messenger dhe nëse fijet s'janë të kuqe me erë shafrani, i kthen dhe s'paguan asgjë.