Rizoto me shafran: si të marrësh ngjyrën e artë pa e humbur aromën

Për rizoto me shafran për 4 persona duhen 15–20 fije shafran (rreth 0,1 gram), të lëna 20 minuta në 3–4 lugë ujë të ngrohtë dhe të hedhura mbi oriz në 5 minutat e fundit të zierjes. Jo në fillim, dhe kurrë të thata. Kështu orizi merr ngjyrë të artë të njëtrajtshme dhe aroma e shafranit nuk digjet gjatë zierjes.

Gabimi që e bëjnë shumica

Fijet e thata hidhen në tenxhere bashkë me orizin dhe ujin, që në fillim. Rezultatin e njohim të gjithë: disa kokrra të verdha të errëta rreth fijes, pjesa tjetër e rizotos e bardhë, dhe aroma e shafranit e humbur pas 20 minutash zierje. Pastaj njeriu thotë se shafrani 'nuk punon' ose se duhen më shumë fije.

Problemi nuk është sasia, është mënyra. Shafrani e lëshon ngjyrën dhe aromën vetëm në lëng të ngrohtë dhe me kohë. Prandaj e para punë para rizotos është uji i shafranit: fijet në pak ujë të ngrohtë, 20 minuta. Pastaj ai ujë shpërndahet mbi oriz kur orizi është thuajse gati. Për ujin e shafranit kemi udhëzues të veçantë: Uji i shafranit për gatim.

Përbërësit për 4 persona

• 2 gota oriz kokërr e gjatë (rreth 400 g); basmati ose oriz i zakonshëm për rizoto
• 3 gota ujë i nxehtë ose lëng pule (rreth 750 ml)
• 15–20 fije shafran
• 3–4 lugë gjelle ujë i ngrohtë për shafranin
• 2 lugë gjelle gjalpë ose vaj
• 1 lugë çaji kripë
• Sipas dëshirës: një qepë e vogël e grirë, një grusht bajame ose arra, rrush i thatë

Sasia e ujit varet nga orizi. Për basmati 1,5 gota ujë për gotë oriz është mirë; për orizin e rrumbullakët duhet pak më shumë. Mbaje raportin që përdor zakonisht dhe shto vetëm shafranin.

Hap pas hapi

1. Bëje ujin e shafranit të parin. Fijet në 3–4 lugë ujë të ngrohtë, ena e mbuluar, 20 minuta. Nëse i shtyp fijet lehtë me lugë ose i bluan me një majë kripë, ngjyra del më e fortë.
2. Laje orizin 2–3 herë derisa uji të dalë i kthjellët, pastaj kulloje. Kjo e heq niseshtenë dhe kokrrat s'ngjiten.
3. Shkrije gjalpin në tenxhere. Nëse përdor qepë, skuqe 3–4 minuta. Shto orizin dhe përzieje 1–2 minuta derisa kokrrat të shkëlqejnë.
4. Shto ujin e nxehtë dhe kripën. Lëre të vlojë një herë, pastaj ule zjarrin në minimum dhe mbuloje.
5. Pas 10–12 minutash, kur uji thuajse është tharë dhe në sipërfaqe duken vrima të vogla, hidhe ujin e shafranit sipër orizit me lugë, të shpërndarë. Mos e përziej shumë. Mbuloje sërish 5 minuta.
6. Hiqe nga zjarri dhe lëre 10 minuta të pushojë, me një peshqir të pastër nën kapak. Përzieje lehtë me pirun që kokrrat të ndahen.

Nëse përdor bajame ose rrush të thatë, skuqi lehtë në pak gjalpë dhe shtoji sipër në fund, jo në zierje.

Dy stile: i artë krejt, apo i përzier

Ka dy mënyra që të dyja janë të sakta, varet si të pëlqen.

Stili	Si bëhet	Si duket
I artë krejt (si zakonisht në Kosovë)	Uji i shafranit shpërndahet mbi tërë orizin dhe përzihet lehtë pas pushimit	E gjithë rizotoja e verdhë-artë, e njëtrajtshme
I përzier (si në Iran)	3–4 lugë oriz të zier përzihen veçmas me ujin e shafranit dhe shpërndahen sipër rizotos së bardhë	Kokrra të bardha me kokrra portokalli-artë sipër, më i bukur për tavolinë

Stili i dytë duket më festiv dhe harxhon pak më pak shafran. Stili i parë është më i sigurt kur do që çdo lugë të ketë aromë. Për sasitë e mëdha të festave e kemi shkruar veçmas: Receta me shafran për Bajram.

Sa fije për sa persona, dhe gabimet e tjera

Persona	Fije shafran	Përafërsisht në gram	Ujë për shafranin
2	8–10	0,05 g	2 lugë gjelle
4	15–20	0,1 g	3–4 lugë gjelle
8–10 (tigan feste)	30–40	0,2 g	6–8 lugë gjelle

Më shumë fije nuk e bën rizoton më të mirë. Me 40 fije për 4 persona orizi del i hidhur dhe aroma e rëndë. Nga 1 gram (150–200 fije) dalin rreth 9–10 rizoto për 4 persona.

Gabimet e tjera, përveç fijes së thatë:

• Ujë i valuar mbi fije: e djeg aromën. Uji për shafranin duhet të jetë i ngrohtë, jo i valuar.
• Shafrani në fillim të zierjes: pas 20 minutash aroma ka ikur, mbetet vetëm ngjyra.
• Kurkumë në vend të shafranit: ngjyra ngjan, shija jo. Kurkuma ka shije toke, shafrani mjalti dhe sane.
• Shafran pluhur i blerë: s'e di sa shafran ka brenda. Fijet e kuqe i sheh dhe i teston vetë; shiko A është i vërtetë.
• Përzierje e fortë pas shafranit: kokrrat thyhen dhe rizotoja bëhet qull.

Fakte të shpejta

• 15–20 fije shafran për rizoto për 4 persona (rreth 0,1 gram)
• Fijet lihen 20 minuta në 3–4 lugë ujë të ngrohtë
• Uji i shafranit shtohet 5 minutat e fundit, jo në fillim
• Pushimi pas zjarrit: 10 minuta i mbuluar
• Nga 1 gram dalin rreth 9–10 rizoto për 4 persona
• Me 15 € grami, shafrani për një rizoto del rreth 1,50–1,70 €

Pyetje të shpeshta

A mund ta hedh shafranin në ujin e orizit që në fillim?

Mundesh, por humb shumicën e aromës dhe ngjyra shpërndahet keq. Shtoje si ujë shafrani në 5 minutat e fundit dhe ndryshimin e sheh menjëherë.

A e zëvendëson kurkuma shafranin në rizoto?

Për ngjyrë po, për shije jo. Kurkuma jep ngjyrë të verdhë të fortë dhe shije toke; shafrani jep të artë dhe aromë të hollë. Janë dy bimë krejt të ndryshme.

A bëhet rizotoja me shafran me oriz të rrumbullakët?

Po. Vetëm rrit pak ujin sipas zakonit tënd dhe shtoje ujin e shafranit njësoj, në fund. Kokrrat e rrumbullakëta e marrin ngjyrën mirë.

Pse rizotoja më del me pika të verdha dhe jo e artë?

Sepse fijet janë hedhur të thata dhe ngjyra ka mbetur rreth fijes. Bëje ujin e shafranit 20 minuta më herët dhe shpërndaje me lugë mbi oriz.

Për 9–10 rizoto të arta të duhet vetëm 1 gram, 15 €, plus 2 € transport kudo në Kosovë, pra 17 € te dera, dhe pagesën te postieri e bën ai që e pranon pakon. Shiko çmimet dhe si porositet, ose shkruaj direkt: Porosit në Messenger.