7 gabime që i bëjnë të gjithë me shafranin (dhe si t'i shmangësh)

Gabimet më të shpeshta me shafranin janë shtatë: uji i valuar, hedhja e fijeve të thata direkt në gjellë, ruajtja në dritë, blerja në pluhur, teprimi me sasi, zierja e gjatë dhe mbajtja me vite në dollap. Të gjitha kanë të njëjtin rezultat: paguan 15 € për gramin dhe merr më pak ngjyrë dhe aromë sesa ke paguar. Secili shmanget me një ndryshim të vogël.

Gabimi 1: Ujë i valuar mbi fijet

Është gabimi që bëhet më shumë, sepse ashtu bëjmë çdo çaj tjetër. Po aroma e shafranit (safranali) është e paqëndrueshme në nxehtësi të lartë dhe uji që sapo ka valuar e djeg. Çaji del me ngjyrë, po pa aromë, dhe shpesh më i hidhur.

Si shmanget: nxehe ujin derisa të dalin flluskat e para në fund të enës dhe hiqe nga zjarri para se të valojë. Ose lëre ujin e valuar 1–2 minuta të pushojë. Pastaj 3–4 fije, mbulo, 8–10 minuta. Hap pas hapi te si përgatitet.

Gabimi 2: I hedh fijet të thata në gjellë

Në rizoto, sutlijash apo supë, shumëkush i hedh fijet të thata drejt në tenxhere. Fija e thatë nuk ka kohë ta lëshojë ngjyrën në një masë të madhe orizi, prandaj rizoto del me disa pika portokalli dhe pjesa tjetër e bardhë. Aroma mbetet e mbyllur brenda fijes.

Si shmanget: bëj ujë shafrani. Shtypi fijet lehtë me një majë luge kripë ose sheqer, shto 3–4 lugë ujë të nxehtë dhe lëre 20–30 minuta. Pastaj hidhe lëngun bashkë me fijet në gjellë. Ngjyra shpërndahet njëtrajtësisht dhe aroma del e plotë.

Gabimi 3 dhe 4: E ruan në dritë dhe e mban me vite

Dy gabime që shkojnë bashkë, sepse të dyja ndodhin në dollap. Shafrani ka tre armiq: dritën, ajrin dhe lagështinë. Në një qese të tejdukshme mbi banak, fijet humbin ngjyrën dhe aromën për disa muaj. Në një enë të mbyllur në errësirë, shafrani i mirë e mban cilësinë 1–2 vjet.

Mbajtja me vite është problemi tjetër. Shafrani nuk prishet si ushqimi, po pas 2 vjetësh aroma pothuajse zhduket dhe të duhen dyfish fije për të njëjtin efekt. Shumë familje kanë një qese 'të vjetër nga hyrja' në dollap që nuk jep më asgjë.

Si shmanget:

• Enë e vogël qelqi ose metali, e mbyllur mirë, larg sobës.
• Në dollap të errët, jo në frigorifer, sepse lagështia e dëmton.
• Blej sasi që e harxhon brenda 1–2 vjetësh: për çaj në mbrëmje, 1 gram zgjat rreth 2 muaj, 5 gram rreth 8–10 muaj.

Detajet për enën dhe vendin i ke te si ruhet shafrani.

Gabimi 5: E blen në pluhur

Pluhuri duket më praktik, po është forma ku falsifikimi është më i lehtë. Në pluhur nuk e sheh a janë stigma të kuqe apo stil i verdhë, safflower i bluar apo kurkumë me ngjyrues. As testi i ujit nuk të ndihmon, sepse ngjyra del menjëherë sido që të jetë.

Me fije është e kundërta: i sheh, i numëron, i teston. Fija e vërtetë është e kuqe e thellë, me majë pak më të gjerë si trumbetë, dhe në ujë e lëshon ngjyrën ngadalë duke mbetur vetë e kuqe. Nëse të duhet pluhur për një recetë, bluaje vetë 5 fije në havan me pak sheqer. Krahasimi i plotë te shafran me fije apo pluhur dhe testet në shtëpi te a është i vërtetë.

Gabimi 6 dhe 7: E tepron me sasi dhe e zien gjatë

Teprimi vjen nga mendimi 'sa më shumë, aq më mirë'. Me shafranin ndodh e kundërta: mbi 4–5 fije në filxhan shija kalon nga e ngrohtë te e hidhur. Në rizoto për 4 veta, 10–12 fije mjaftojnë; 30 fije e bëjnë orizin të hidhur dhe të kushtojnë tri herë më shumë.

Zierja e gjatë është e njëjta histori si uji i valuar, vetëm më e gjatë. Nëse e shton shafranin në fillim të një gjelle që zien 40 minuta, në fund mbetet vetëm ngjyra. Shafrani shtohet në 5–10 minutat e fundit të gatimit, ose jashtë zjarrit për ëmbëlsira me qumësht.

Përmbledhja e shtatë gabimeve:

Gabimi	Pasoja	Zgjidhja
Ujë i valuar	Aroma digjet, çaj i hidhur	Ujë i nxehtë, jo i valuar
Fije të thata në gjellë	Ngjyrë e pabarabartë	Ujë shafrani 20–30 minuta
Ruajtje në dritë	Humb ngjyrën për disa muaj	Enë e mbyllur, në errësirë
Mbajtje me vite	Aroma zhduket	Harxhoje brenda 1–2 vjetësh
Blerje në pluhur	Falsifikimi nuk kapet	Vetëm fije; bluaje vetë kur duhet
Teprim me sasi	Shije e hidhur, kosto e lartë	3–4 fije për filxhan
Zierje e gjatë	Mbetet vetëm ngjyra	Shto në fund të gatimit

Fakte të shpejta

• Çaj: 3–4 fije, ujë i nxehtë jo i valuar, 8–10 minuta.
• Ujë shafrani për gatim: 20–30 minuta në 3–4 lugë ujë të nxehtë.
• Shafrani shtohet në 5–10 minutat e fundit të gatimit.
• Ruajtja: enë e mbyllur, në errësirë, jo në frigorifer; cilësia mbahet 1–2 vjet.
• 1 gram = 150–200 fije = 50–60 filxhanë; blej aq sa harxhon.
• Rizoto për 4 persona: 10–12 fije, jo më shumë.

Pyetje të shpeshta

A mund ta përdor ujin e valuar nëse pres pak?

Po. Lëre ujin e valuar 1–2 minuta të pushojë para se ta hedhësh mbi fije. Kjo mjafton që aroma të mos digjet.

Pse rizoto më del me pika portokalli dhe jo me ngjyrë të artë?

Sepse i ke hedhur fijet të thata. Bëj ujë shafrani 20–30 minuta para dhe hidhe mbi oriz në minutat e fundit të gatimit.

A prishet shafrani i vjetër?

Nuk prishet si ushqimi, po humb aromën dhe ngjyrën. Pas 2 vjetësh, sidomos në dritë, të duhen shumë më shumë fije për të njëjtin efekt.

A është më lirë të blej pluhur?

Shpesh po, dhe pikërisht aty është problemi: nuk e di çka ka brenda. Fija verifikohet me sy dhe me testin e ujit; pluhuri jo.

Nëse do të fillosh pa gabimin e pestë, ne shesim vetëm shafran me fije, të peshuar me peshore 0.01 g: 1 gram 15 €, plus 2 € transport kudo në Kosovë, pagesë te postieri nga ai që e pranon pakon. Shiko çmimet ose Porosit në Messenger.