Kafe me shafran: a bëhet dhe si shijon?

Kafja me shafran bëhet, dhe nuk është shpikje e re: në Gjirin Arab pihet prej shekujsh. Mjaftojnë 1–2 fije shafrani për një xhezve të vogël (dy filxhanë), të hedhura bashkë me kafen para se të vijë në valë. Shija del pak e hidhur, me aromë sane dhe mjalti që qëndron pas kafesë; disa e duan qysh herën e parë, disa e duan kafen siç e kanë pirë gjithmonë.

Nga vjen kafja me shafran

Në Arabinë Saudite, Katar dhe Emirate, kafja tradicionale (e quajtur qahwa) nuk bëhet si kafja turke e jona. Kokrrat piqen lehtë, bluhen trashë dhe zihen në një enë të gjatë me hel (kardamom), pak karafil dhe shpesh disa fije shafrani. Rezultati është një pije e hapur në ngjyrë, gati e artë, që shërbehet në filxhanë të vegjël pa dorezë dhe pihet pa sheqer, zakonisht me hurma.

Shafrani aty nuk është për ngjyrë, por për aromë dhe për nder: mysafirit i jepet kafja më e mirë që ka shtëpia, dhe shafrani e bën atë kafe të veçantë. Në Kosovë e kemi traditën e kafes turke, kështu që mënyra më e natyrshme ta provosh është në xhezve.

Si bëhet kafja me shafran në xhezve

Nuk ka nevojë për asnjë pajisje shtesë. Bëje kafen si gjithmonë, vetëm me një hap më shumë:

1. Hidh ujin e ftohtë në xhezve, sa dy filxhanë.
2. Shto kafen (një lugë me majë për filxhan) dhe sheqerin nëse e pi me sheqer.
3. Shto 1–2 fije shafrani, të plota ose të thyera me gishta.
4. Vëre në zjarr të ulët dhe përzieje një herë në fillim.
5. Kur të ngrihet shkuma, hiqe nga zjarri, prit 10 sekonda dhe ktheje edhe një herë.
6. Derdhe ngadalë. Fijet mund të mbeten në xhezve ose të bien në filxhan; s'prishin punë.

Ndryshimi kryesor nga çaji: te çaji shafrani lihet 8–10 minuta në ujë të nxehtë që ta lëshojë ngjyrën dhe aromën. Te kafja ka vetëm 2–3 minuta zierje, prandaj fijet duhet të hidhen qysh në fillim, jo në fund. Nëse i hedh në filxhan pas derdhjes, s'kanë kohë të japin gjë.

Një variant tjetër: përgatit paraprakisht pak ujë shafrani (fijet të bluara me pak sheqer, të lëna 20 minuta në ujë të ngrohtë) dhe shto një lugë çaji në xhezve bashkë me ujin. Kështu aroma shpërndahet më njëtrajtshëm. Si bëhet e kemi shpjeguar te uji i shafranit për gatim.

Sa fije duhen

Më pak se ç'mendon. Kafja vetë ka shije të fortë, dhe shafrani duhet ta shoqërojë, jo ta mbulojë.

Sasia e kafes	Fije shafrani	Çka pritet
1 filxhan (xhezve e vogël)	1 fije	Aromë e lehtë, gati e padukshme
2 filxhanë	1–2 fije	Balancë e mirë për fillestarë
4 filxhanë (për mysafirë)	3 fije	Aromë e qartë, ende jo e hidhur
Xhezve e madhe, 6 filxhanë e më shumë	4–5 fije	Për ata që e kanë provuar dhe e duan

Me 3 fije për 4 filxhanë, 1 gram shafran (150–200 fije) mjafton për rreth 50–65 xhezve për mysafirë. Kështu që kafja me shafran nuk është shpenzim i madh, edhe pse tingëllon si luks. Kjo është arsyeja pse blerja në gram, jo në pako të mëdha, ka kuptim për shumicën e shtëpive. Çmimet për gram i ke te faqja e çmimit.

Si shijon kafja me shafran

E para që e vëren është aroma, jo shija. Kur derdhet kafja, bashkë me erën e kafes del një erë e ëmbël sane, pak si mjaltë, pak si bar i thatë vere. Shija e parë është kafe normale. Pas gëlltitjes, në fund të gojës, mbetet një hidhësi e lehtë dhe e ndryshme nga hidhësia e kafes: më e thatë, gati si lëkurë portokalli.

Me sheqer, kombinimi zbutet dhe shafrani del më shumë si aromë ëmbëlsire. Pa sheqer, hidhësia e shafranit dhe e kafes bashkohen dhe pija bëhet më e rëndë. Kush e do kafen me qumësht mund të shtojë qumësht të ngrohtë: shafrani me qumësht është kombinim klasik, dhe kafja vetëm i shtohet.

Për krahasim, çaji i shafranit ka shije shumë më të pastër, sepse s'ka asgjë tjetër që e mbulon: uji, 3–4 fije, 8–10 minuta. Nëse s'e ke provuar kurrë shafranin, fillo me çajin para kafes, që ta njohësh aromën e tij të vetme. Pastaj e kupton më lehtë çka po të jep në kafe.

Pse nuk është për të gjithë

Kafja është pije e zakonit. Shumica e njerëzve në Kosovë e pinë të njëjtën kafe, në të njëjtën orë, me të njëjtin sheqer prej vitesh, dhe çdo ndryshim u duket i huaj. Kafja me shafran ka tri arsye pse mund të mos të pëlqejë:

• Aroma e sanës në kafe u duket disave si bimore, jo si kafe.
• Hidhësia e dyfishtë pa sheqer është e fortë për dikë që e pi kafen të ëmbël.
• Nëse hedh shumë fije (5–6 për dy filxhanë), shafrani e mbulon kafen dhe del si çaj bimor i fortë me erë kafeje.

Nëse e provon një herë me 1 fije dhe s'të pëlqen, s'ka pse ta vazhdosh. Shafranin e njëjtë e përdor për çaj, për rizoto ose për ëmbëlsira, kështu që asgjë s'humb. Dhe mos harro: kafja ka kafeinë, shafrani jo. Nëse arsyeja që kërkon shafran është një pije e qetë për mbrëmje, çaji i shafranit është zgjedhja e duhur, jo kafja. Për këtë kemi shkruar te shafran apo kafe.

Shafrani nuk është ilaç dhe nuk e zëvendëson mjekun.

Gabimet që e prishin kafen me shafran

• Fije në filxhan pas derdhjes. Nuk kanë kohë të lëshojnë gjë. Hidhi në xhezve me ujin e ftohtë.
• Shafran pluhur i blerë. Pluhuri i gatshëm shpesh është i përzier me kurkumë ose ngjyrues; në kafe s'e dallon dot. Fija e plotë të tregon çka po pi. Më shumë te a është i vërtetë.
• Shumë fije. Fillo me 1, jo me 5. Shto herën tjetër nëse s'e ndjen.
• Zierje e gjatë. Kafja turke nuk zihet gjatë, dhe shafrani gjithashtu: aroma e tij (safranali) ikën me avullin. Hiqe sapo ngrihet shkuma.

Fakte të shpejta

• 1–2 fije shafrani mjaftojnë për një xhezve me 2 filxhanë.
• 1 gram shafran ka 150–200 fije, pra afër 50–65 xhezve për mysafirë me 3 fije secila.
• Fijet hidhen në fillim, me ujin e ftohtë, sepse zierja zgjat vetëm 2–3 minuta.
• Kafja ka kafeinë, shafrani jo: për mbrëmje, çaji i shafranit me 3–4 fije dhe 8–10 minuta është alternativa pa kafeinë.
• Në Gjirin Arab kafja me shafran dhe kardamom u shërbehet mysafirëve si shenjë nderi.

Pyetje të shpeshta

A mund ta bëj kafen me shafran në aparat espresso?

Jo direkt, sepse fijet nuk kalojnë nëpër filtrin e aparatit dhe koha e kontaktit është disa sekonda. Bëje espresson si zakonisht dhe shto një lugë çaji ujë shafrani të përgatitur më herët ose një fije të lënë 5 minuta në pak ujë të nxehtë.

A i jep shafrani ngjyrë kafes?

Shumë pak, sepse kafja vetë është e errët. Ngjyrën e artë e sheh vetëm nëse i shton qumësht: atëherë kafja me qumësht merr një nuancë të lehtë portokalli.

A pihet kafja me shafran me sheqer?

Po, dhe për shumicën e fillestarëve është më e lehtë kështu. Sheqeri e zbut hidhësinë e dyfishtë dhe shafrani del si aromë e ëmbël. Në traditën arabe pihet pa sheqer, me hurma pranë.

Sa shafran shpenzoj nëse e pi çdo mëngjes?

Me 1 fije për xhezve çdo ditë, 1 gram (150–200 fije) të zgjat 5–6 muaj. Me 2 fije, rreth 3 muaj. Kjo del rreth 2,7 € në muaj.

Nëse do ta provosh kafen me shafran, s'ke nevojë për sasi të madhe: 1 gram mjafton për muaj të tërë dhe kushton 15 €, plus 2 € transport në tërë Kosovën, pra 17 € te dera. E peshojmë me peshore 0.01 g, e dërgojmë brenda 24 orëve dhe e paguan te postieri ai që e pranon pakon. Shiko çmimet ose Porosit në Messenger.