Nga vjen shafrani? Vendet që e prodhojnë dhe rruga deri në Kosovë

Pjesa më e madhe e shafranit në botë vjen nga Irani, që prodhon rreth 90% të sasisë botërore, kryesisht në krahinën e Khorasanit. Pas tij vijnë Afganistani (Herati), India (Kashmiri), Greqia (Kozani), Spanja (La Mancha) dhe Maroku. Në Kosovë nuk ka prodhim tregtar, kështu që çdo gram shafran që blen këtu është i importuar dhe ka kaluar nëpër disa duar para se të mbërrijë te ti.

Irani dhe Afganistani: prej ku vjen pothuajse gjithçka

Irani e ka kultivuar shafranin për mijëra vjet, dhe sot pjesa më e madhe e fushave gjendet në lindje të vendit, në Khorasan, rreth qytetit të Mashhadit. Klima aty është ideale: verë e nxehtë dhe e thatë, dimër i ftohtë, tokë e lehtë. Nga Irani vijnë edhe emrat që i dëgjon shpesh, Negin, Sargol dhe Pushal, që tregojnë sa e pastër është fija e kuqe dhe sa pjesë e verdhë ka mbetur në të.

Meqë Irani prodhon kaq shumë, një pjesë e madhe e shafranit që shitet nën emra të tjerë (spanjoll, turk, arab) në fakt është shafran iranian i ripaketuar. Kjo nuk është domosdo e keqe, por do të thotë se etiketa e origjinës nuk e tregon gjithmonë të vërtetën.

Afganistani, sidomos krahina e Heratit në kufi me Iranin, ka hyrë në tregun e shafranit gjatë dy dekadave të fundit dhe ka fituar emër për cilësi të lartë. Fijet afgane janë zakonisht të gjata, të kuqe të errëta dhe me aromë të fortë. Kultivimi i shafranit aty u mbështet edhe si alternativë e ligjshme për fermerët, dhe sot shafrani afgan del shpesh në krye të vlerësimeve ndërkombëtare të cilësisë.

Vendet e tjera: Kashmiri, Greqia, Spanja, Maroku

Vendi	Rajoni kryesor	Çka e dallon
India	Kashmiri (Pampore)	Fije të trasha, të errëta; prodhim shumë i vogël, çmim i lartë
Greqia	Kozani (Krokos Kozanis)	Kooperativë e vjetër; prodhuesi më i afërt me Kosovën
Spanja	La Mancha	Traditë e gjatë; prodhimi sot shumë i vogël, shpesh ripaketohet shafran i importuar
Maroku	Taliouine	Fusha malore të vogla; shafran me aromë të fortë
Italia	Sardenja, Abruco	Prodhim artizanal, sasi shumë të vogla

Të gjitha këto vende bashkë prodhojnë vetëm një pjesë të vogël të asaj që prodhon Irani, prandaj shafrani i tyre është më i rrallë dhe zakonisht më i shtrenjtë.

Fqinjët tanë: Kozani dhe Maqedonia

Prodhuesi më i afërt me Kosovën është Kozani, në Maqedoninë greke, vetëm disa qindra kilometra larg. Aty fermerët janë organizuar prej dekadash në kooperativë, dhe shafrani i tyre, Krokos Kozanis, ka origjinë të mbrojtur në Bashkimin Evropian. Klima e Kozanit është kontinentale, me dimër të ftohtë dhe verë të nxehtë, mjaft e ngjashme me pjesë të Kosovës.

Në Maqedoninë e Veriut dhe në Shqipëri ka pasur prova dhe ferma të vogla familjare, por jo prodhim që mbush tregun. Kjo tregon se shafrani mund të rritet në rajonin tonë; a ia vlen për një parcelë të vogël, e shohim te a mund të rritet shafrani në Kosovë.

Rruga nga fusha deri në Kosovë

Shafrani që e ke në filxhan ka bërë një rrugë të gjatë, dhe çdo stacion ka rëndësi për cilësinë:

1. Fermeri e mbledh dhe e than shafranin në vjeshtë.
2. Grumbulluesi ose kooperativa e blen, e klasifikon dhe e paketon me kilogram.
3. Eksportuesi e dërgon jashtë vendit, shpesh përmes Turqisë, Emirateve ose BE-së.
4. Importuesi ose ripaketuesi e ndan në pako të vogla, ndonjëherë me emër tjetër origjine.
5. Shitësi në Kosovë e shet me gram.

Në çdo hap mund të ndodhë diçka: përzierje me fije më të dobëta ose të ngjyrosura, ruajtje në dritë dhe nxehtësi, ose shafran i vjetër disa vjet që shitet si i ri. Prandaj vendi i origjinës në etiketë thotë më pak se sa duket.

Çka ka rëndësi më shumë se vendi

Kur blen shafran në Kosovë, tri gjëra thonë më shumë se emri i shtetit: fijet duhet të jenë të kuqe të errëta (jo portokalli e jo të verdha), duhet të kenë erë të fortë si sanë e ëmbël, dhe në ujë të nxehtë duhet ta lëshojnë ngjyrën e artë ngadalë pa u zbardhur vetë. Një shafran iranian i freskët dhe i ruajtur mirë është më i mirë se një shafran kashmirian i vjetër tre vjet.

Prandaj ne shesim vetëm shafran me fije, jo pluhur, dhe e peshojmë me peshore 0.01 g. Pyete shitësin për origjinën dhe vitin e korrjes, por mos u ndal aty: kërkoje edhe të drejtën ta shohësh dhe ta provosh. Te ne, nëse fijet s'janë të kuqe me erë shafrani, e kthen te postieri dhe s'paguan asgjë. Testet e thjeshta i ke te a është i vërtetë.

Fakte të shpejta

• Irani prodhon rreth 90% të shafranit në botë, kryesisht në Khorasan.
• Afganistani (Herati) është prodhuesi i dytë dhe njihet për fije të kuqe të errëta.
• Kozani në Greqi është prodhuesi më i afërt me Kosovën, me origjinë të mbrojtur në BE.
• Në Kosovë nuk ka prodhim tregtar; 100% e shafranit është i importuar.
• Shafrani kalon zakonisht 4–5 duar nga fermeri deri te blerësi.
• Për momentin dërgojmë vetëm brenda Kosovës, jo në Shqipëri e as në Maqedoni.

Pyetje të shpeshta

Cili vend e prodhon shafranin më të mirë?

Nuk ka një përgjigje të vetme. Shafrani iranian, afgan dhe kashmirian mund të jenë të gjithë të shkëlqyer; ndryshimi më i madh vjen nga freskia, tharja dhe ruajtja, jo nga shteti.

A prodhohet shafran në Kosovë?

Jo në sasi tregtare. Ka pasur prova të vogla në rajon, por shafrani që shitet në Kosovë është i importuar.

A ka rëndësi nga cili vend është shafrani që blej?

Më pak se sa mendon. Kontrollo ngjyrën e fijes, erën dhe testin e ujit; këto tregojnë cilësinë reale pavarësisht etiketës.

A dërgoni shafran jashtë Kosovës?

Për momentin jo. Dërgojmë vetëm brenda Kosovës, brenda 24 orëve, me 2 € transport të shtuar te çmimi; për Shqipërinë dhe Maqedoninë ende s'kemi dërgesa. Më gjerësisht te a dërgoni shafran në Shqipëri dhe Maqedoni dhe te pyetjet e shpeshta.

---

Cilido qoftë vendi i origjinës, atë që merr në dorë duhet ta shohësh dhe ta provosh vetë. Shiko çmimet për 1, 2, 3 dhe 5 gram dhe Porosit në Messenger: transporti kushton 2 € për dërgesë dhe i shtohet çmimit, i njëjtë në tërë Kosovën, dërgesa vjen brenda 24 orëve, dhe pagesa bëhet te postieri, nga ai që e pranon pakon.