Pse është shafrani kaq i shtrenjtë? Numrat pas çmimit

Shafrani është kaq i shtrenjtë sepse për 1 kilogram duhen rreth 150.000 lule, secila me vetëm 3 fije, dhe të gjitha mblidhen e ndahen me dorë brenda pak javësh në vjeshtë. Kjo do të thotë qindra orë punë për një kilogram, pa asnjë makinë që mund ta bëjë. Prandaj 15 € grami është çmim normal për shafran të vërtetë me fije; dhe meqë për një filxhan duhen vetëm 3–4 fije, një çaj shafrani del rreth 27 cent.

150.000 lule për një kilogram

Numri që shpjegon gjithçka: nga një lule dalin vetëm tre fije të kuqe, dhe kur thahen peshojnë së bashku rreth 6–7 miligramë. Për 1 gram shafran të thatë duhen rreth 150 lule, dhe për 1 kilogram rreth 150.000. Për ta përfytyruar, një kilogram shafran do të thotë një fushë e tërë lulesh që çelin vetëm 2–3 javë në vit, në tetor dhe nëntor.

Për krahasim, nga një bimë piperi, kanelle apo kurkume merr dhjetëra gramë erëz, dhe puna bëhet kryesisht me makina. Shafrani është krejt tjetër rast.

Tre fije, të ndara me dorë, në të njëjtën ditë

Nuk ekziston makinë që i ndan tri stigmat e kuqe nga lulja pa i dëmtuar. Gjithçka bëhet me gishta:

Hapi	Kush e bën	Sa zgjat
Mbledhja e luleve në agim	Familja, punëtorët sezonalë	Çdo mëngjes, 2–3 javë
Ndarja e stigmave nga lulja	Me dorë, në tavolinë	E njëjta ditë, orë të tëra
Tharja e fijeve	Në hije ose në tharëse të butë	1–3 ditë
Klasifikimi dhe paketimi	Me dorë	Pas tharjes

Lulja duhet të mblidhet herët në mëngjes, para se dielli ta hapë plotësisht, dhe stigmat duhet të ndahen brenda ditës, ndryshe lulja fishket dhe cilësia bie. Vlerësohet se për 1 kilogram shafran të thatë duhen disa qindra orë punë me dorë. Ky është shpenzimi kryesor, dhe s'ka si të ulet.

Pastaj vjen tharja. Kur i ndan fijet e freskëta, kanë peshë të mirë në dorë. Pas tharjes mbetet vetëm rreth një e pesta: nga afërsisht 5 kilogramë fije të freskëta del 1 kilogram shafran i thatë. Pra fermeri punon me një sasi që tkurret pesëfish para se të shitet.

Toka, qepujkat dhe rruga deri te ti

Qepujkat e shafranit mbillen në verë dhe e zënë tokën gjithë vitin, por lulëzojnë vetëm 2–3 javë në vjeshtë. Nga një hektar, edhe në kushte të mira, dalin vetëm disa kilogramë shafran të thatë në vit. Qepujkat duhen blerë, mbjellë dhe pas disa vitesh nxjerrë e rimbjellë, prapë me dorë. Kjo e bën shafranin njërën nga kulturat më të vështira për t'u prodhuar me fitim.

Shafrani që shitet në Kosovë është i importuar. Nga fermeri deri te blerësi kalon nëpër grumbullues, eksportues, transport, doganë, importues dhe shitës, dhe secili ka kostot e veta. Pastaj vjen paketimi në sasi të vogla dhe peshimi i saktë: 1 gram shafran s'mund të matet me sy, duhet peshore 0.01 g. Transporti deri te dera jote është hapi i fundit; te ne ai kushton 2 €, njësoj kudo në Kosovë, dhe i shtohet çmimit.

A është 15 € grami normale?

Po. Ja çmimet tona, pa transportin prej 2 € që i shtohet çdo porosie:

Sasia	Çmimi	Për gram
1 gram	15 €	15,00 €
2 gram	28 €	14,00 €
3 gram	39 €	13,00 €
5 gram	60 €	12,00 €
Paketa dhuratë 3 × 1 gram (3 adresa)	45 €	15,00 €

Shafrani i vërtetë me fije nuk mund të shitet shumë më lirë se kaq pa humbur para në ndonjë hap, prandaj një çmim shumë i ulët duhet të të bëjë dyshues: zakonisht do të thotë pluhur i përzier, fije të ngjyrosura, shafran shumë i vjetër, ose peshë më e vogël se ajo që shkruan. Më gjerësisht te shafran i lirë: pse duhet të të bëjë dyshues.

Sa kushton realisht një filxhan çaj

Ana e mirë e shafranit është se duhet shumë pak. Llogaria është e thjeshtë:

• 1 gram ka rreth 150–200 fije.
• Për një filxhan çaj mjaftojnë 3–4 fije.
• Pra 1 gram del 50–60 filxhanë.
• 15 € pjesëtuar me 50–60 filxhanë bën rreth 25–30 cent për filxhan.
• Me paketën 5 gram (12 € grami), një filxhan del rreth 20–24 cent.

Një çaj shafrani në mbrëmje, çdo ditë, me 1 gram të zgjat rreth dy muaj. Kur e sheh kështu, "erëza më e shtrenjtë në botë" është njëra nga pijet më të lira që mund t'i pish në shtëpi. Si përgatitet, hap pas hapi, e ke te si përgatitet çaji i shafranit.

Fakte të shpejta

• Rreth 150.000 lule dhe 3 fije për lule për 1 kilogram shafran të thatë.
• Rreth 150 lule për 1 gram; një lule jep vetëm 6–7 miligramë.
• Fijet humbin rreth 80% të peshës gjatë tharjes: 5 kg të freskëta bëhen 1 kg të thata.
• Lulëzimi zgjat vetëm 2–3 javë në vit, në tetor dhe nëntor.
• 1 gram = 50–60 filxhanë çaj = rreth 27 cent për filxhan me 15 € grami.
• Te ne: 1 g 15 €, 2 g 28 €, 3 g 39 €, 5 g 60 €, plus 2 € transport.

Pyetje të shpeshta

Pse shafrani quhet ari i kuq, a është më i shtrenjtë se ari?

Jo, ari kushton shumë herë më shumë për gram. Shprehja "ari i kuq" tregon se shafrani është erëza më e shtrenjtë në botë dhe se historikisht është shitur me peshë si gjërat e çmuara, jo se e kalon arin.

Sa shafran duhet për një familje për një vit?

Nëse pihet një çaj në ditë, 1 gram zgjat rreth 2 muaj, kështu që për një vit duhen 5–6 gram. Për një familje që e përdor edhe në gatim, 5 gram në vit është një fillim i arsyeshëm.

A është 15 € grami i shtrenjtë krahasuar me tregun?

Është çmim normal për shafran të vërtetë me fije dhe i peshuar saktë; transporti prej 2 € i shtohet totalit. Çmimet shumë më të ulëta zakonisht fshehin pluhur, fije të ngjyrosura ose peshë më të vogël se sa shkruan.

Pse shitet shafrani me gram e jo me kilogram?

Sepse përdoret në sasi shumë të vogla: 3–4 fije për çaj, disa dhjetëra fije për një tigan rizoto. Një gram mjafton për muaj të tërë, kështu që s'ka kuptim të blesh më shumë se disa gram.

---

Nëse dëshiron ta provosh me kosto minimale, 1 gram për 15 € mjafton për rreth dy muaj çaj; nëse e njeh tashmë, 5 gram për 60 € del më lirë për gram. Shto 2 € transport dhe një gram te dera bën 17 € gjithsej. Të gjitha paketat i ke te faqja e çmimeve, si bëhet porosia te si porositet, dhe pagesa bëhet te postieri, nga ai që e pranon pakon. Porosit në Messenger dhe e ke brenda 24 orëve.